Born av syttitalet har rett og slett utvikla annleis estetisk sans enn resten av befolkninga. For 68-arane var det jo berre mote, men for oss var det oppvekstvilkår.

Det fine med hage er at ein kan dyrke meir enn blomar. Ein kan dyrke sin estetikk heilt i fred.

 

Storblomstrete forklekjole, kjempesolbriller og converse. Til antrekket høyrer sjølvsagt groskitne hagenevar med lilla neglelakk.
Ha ein strålande onsdag! Eg stikk ut i hagen igjen!

Oppdatering: Hagen var visst full. Då er det berre å fylle opp terassen.

Tåler du H. C. Andersens kuk kuk fallera, så får du tåle Oehlenschläger. Danskare blir det liksom ikkje. Og her MÅ eg sakse frå den lange, seriøse wiki-artikkelen:

Oehlenschläger har også skrevet den danske nationalsang: Der er et yndigt land. Den bliver brugt til bl.a. fodboldkampe, når det danske landshold spiller.

Ikkje akkurat 17.mai-steming der sør. Men høgromantisk kliss har dei i massevis. Ta for deg av dei kvalmfulde mure. Nam, nam.

Fra kvalmfulde mure
Tekst: Adam Oehlenschläger, 1803
Melodi: Niels W. Gade

Fra kvalmfulde mure!
til marken så huld!
Dér pløjede fure
har ydet sit guld.
Så friske, så sunde
de bønder vi se,
ved kølige lunde
de hvæsse den blinkende le.

Se blomsterne virke
et tæppe, som går
om gotiske kirke,
hvor korsene står.
Så brun den sig rejser
i lysgrønne dag.
Se hvor storken knejser
på det gamle, mosgroede tag.

Hulvejen mod havet
nedluder så brat
med skygge begavet,
med træer besat.
Her risle så milde
de bølger fra land,
fra venlige kilde,
langt ud i den himmelblå strand.

Så langsomt i sandet
vi glide af sted,
imens ruller vandet
ved hestenes fjed.
Den flagrende måge
flyr hen over sø.
Hist se vi i tåge
Tycho Brahes knejsende ø.

Her bøgenes kroner
sig om os har hvalt.
De spøgende toner
vi høre jo alt.
Se teltene hvide!
se hvirvlende røg!
Vi køre, vi ride,
vi ile til latter og spøg.

Hvor skoven dog er frisk og stor
Tekst: H. C. Andersen, 1850
Melodi: Tysk folkemelodi

Hvor skoven dog er frisk og stor,
kuk-kuk, kuk-kuk, fallera.
Skovmærker der og jordbær gror,
kuk-kuk, kuk-kuk, fallera.
I træets bark er mærke sat,
der så jeg dig en måneklar nat.
Kuk-kuk, kuk-kuk, fallera,
kuk-kuk, kuk-kuk, fallera.

I måneskin er smukt at gå,
kuk-kuk, kuk-kuk, fallera.
I skov ved solskin ligeså,
kuk-kuk, kuk-kuk, fallera.
Af kukkeren jeg vide får,
hvor mange kys og leveår.
Kuk-kuk, kuk-kuk, fallera,
kuk-kuk, kuk-kuk, fallera.

Gør ikke verden dig for tung,
kuk-kuk, kuk-kuk, fallera.
Husk på, du er kun én gang ung,
kuk-kuk, kuk-kuk fallera.
Skovmærker gror, og jordbær gror,
og kukkeren ved når og hvor.
Kuk-kuk, kuk-kuk, fallera,
kuk-kuk, kuk-kuk, fallera.

Ein er ikkje berre debutant med første bok. Ein er debutant alltid. Første gongen alt. No er det første gongen eg skal skrive andre og siste boka om Eirabu.

Det er no boka er best. Det er no denne boka blir betre enn den førre, det er no alt samlast og løftast opp i dei geniale, litterære sfærer der intet menneske har satt sin fot, utanom favorittforfattarane mine sjølvsagt. Det er no eg kan sitje på altanen og drikke corona med limebåt i tuten mens eg intervjuer meg sjølv på engelsk, og må forklare om skriveprosess og korleis det er å slå gjennom i heile verda med eit brak. Som forfattar av mi andre bok er eg best, boka er best, alt er best, akkurat no.

Samstundes er førsteboka ute. Den er forlengst trukke ned frå dei geniale skylag, har gått gjennom heile realiseringsprosessen, og har blitt til bok i handelen. Ei bok som ein gong var like genialt svevande på planleggingsstadiets gyldne skyer over røynda. No er alle draumar og planar tilbakelagt, no er det ingenting som kan endrast, og det fins folk der ute som les.

Som forfattar av den første boka er eg ikkje mektig, genial, storslagen eller skråsikker. Der er eg sår, skjør, tilstades, høfleg, sit litt på sidelinja og takkar for gratulasjonar, mens eg har litt vondt i magen. Det er som med bryllup og gravferder. Du har kontrollen på deg sjølv heilt til det dukkar opp eit kjent ansikt du ikkje var budd på. Så kjem tårene.

Mine kom i dag.
Det har vore fantastiske lesarmeldingar rundt om på bloggar, avisene har vore meir “balanserte”, men jamnt over har eg fått skryt og folk har likt Song for Eirabu- Slaget på Vigrid.

Det begynte eigentleg i går. Ein knute eg ikkje visste var der, ga slepp. Aina Basso hadde skrive bokmelding, og eg merka at eg hadde vore nervøs på førehand. Ho skriv sjølv så poetisk og knapt, og er Samlagetforfattar med solid nynorskkunne. Ho les dikt og ho les høglitterære og kulturtrendy romanar, ho har god smak og kan meir enn meg om det meste som har med litteratur å gjere. Eg merka det var skummelt, eg følte eg hadde sendt boka mi på slottsmiddag utan å vere sikker på om den hadde skikkeleg bordskikk, om den ville klare seg greit, bra nok, drite seg ut, kjenne seg beklemt.
Aina si omtale ligg her.

Og så i dag, Idsartha. Dama som har møtt Neil Gaiman fleire gonger, ikkje fordi ho er amerikansk kjendisforfattar, men fordi ho har vore fantasylesar så lenge, kjent sjangeren og kven som er verdt å lese så lenge at ho har stått i små køar på Outland lenge før me andre fekk med oss at det sjørøvarskipet der, det brasar visst inn i himmelen.

Det knakar litt i nakken, noko brest, noko som har halde seg saman og budd seg på det verste: At dei som verkeleg har greie på det eg driv med skulle forkaste det.

Idsartha si omtale ligg her.

Eg skriv ny bok. Eg er den mektigaste forfattaren i universet.
Eg har gitt ut bok. Eg er skjør og lettrørt.

Drake, eg skal skrive deg. Ingen kan knuse Skjør Mektig på raude dagar.

Eg vurderer å bli handy. Kunne vore litt meir balansert heime då. Før kunne eg kokettere med at eg levde i eit femtitalsekteskap, der eg bakte og vaska, medan manden skifta hjul og snikra. Siste året har han overtatt eine skansen etter den andre. han bakar alt brødet me et. Han sydde frå før, men no tek han liksom tak i allslag, frå lause knappar til skjørt som er blitt for vide til meg. Han vaskar og rydder og les lekser med ungane og viser seg frå omlag alle moglege gode sider i løpet av ein vanleg ettermiddag.

 

Eg vurderer altså å bli handy. Eg har lenge tenkt å skru opp eit eller anna. tette noko. Det ville imponere, i alle fall meg.

Eg har lese meg opp på nett, og komme fram til at eg må skaffe meir gaffa. Det fikser alt. Alle slag røyrleggarvanskar, til dømes sprekk. Har ein ikkje fått orden på det, har ein ikkje brukt nok gaffa.

I dag er det mandag. Ikkje ein heilt vanleg mandag, der ein kjem seg opp og pusser tennene om kapp med ungane og leverer i barnehage og tenker at jaja, det er no på eit vis fint å tilhøyre eit kollegie og ha pasientar og gjere nytte for seg og ha nokon å drikke kaffi saman med.

Nei, i dag er ein slik heilt uvanleg mandag der det er 25 grader og sol ute, det er høgsommar, ei av desse heilt og haldent avvikande mandagane, der det virkar meiningslaust og naturstridig å skulle sitje inne på eit kontor. Til alt overmål kjem den eine avbestillinga etter den andre, pasientane syns også det er meiningslaust og naturstridig å sitje på dette kontoret, så eg skal ikkje eingong gjere nytte for meg her eg sit. Berre vere her.

For å klare å komme gjennom slike dagar, trengs lure triks. Gullneglelakk, silkekjole, sjokolade og drops.

Og så tikkar det inn ei overrasking på eposten, som gjer mandagen litt gyldnare: Adresseavisen har anmeldt boka mi.

Sidan aviser flest ikkje legg slikt ut på nett, tek eg meg den fridom å gjengje omtalen her. Om nokon skulle klage, tar eg det prompte vekk, men før nokon skulle tenke på å klage, ber eg om at de ser for dykk ei dame som har gullneglelakk og sjokolade inne på kontoret sitt, mens sola skin der ute, ei av dei sjeldne sommardagane der alle burde ha fri, alle burde bade, alle burde få springe ut frå kontoret sitt og ta på seg bikini og solbriller, framfor å fryse under klimaanlegget på kontoret sitt.

Vi følger to unge søstre som har en særegen plass i spådommene om verdens undergang.
Ragna og Berghitte er utvalgte, men til hva må de selv velge. Den handlingsmettede boka fremstiller både sverdkamp, blodige kriger og inngripen fra gudene, og dreier seg om forholdet mellom den enkeltes skjebne og frie vilje.
Debutanten Kristine Tofte har bygget opp en egen verden basert på vikingenes mytologi, og har maktet å skape en unik stemning og et driv som varer stort sett gjennom alle de fem hundre og femti sidene. Vi lever oss inn i rørende skildringer av de unge søstrene, og kanskje spesielt i Ragnas utforskning av egen stemme og plass i tilværelsen.
«Song for Eirabu» har en kledelig gammelmodig tone, hjulpet av eldre nynorske uttrykk. En assosierer til de norrøne sagaenes knappe og underdrivende stil, og tidvis glimter teksten til med slike korte setninger som kan romme mer enn et vikingskip.
Om personene er seg selv nok, eller om de bryr seg om andre, er et spørsmål som stadig dukker opp. Perspektivskifter er mye brukt, og viser kontrastene mellom de forskjellige personenes inntrykk og meninger.
For hyppige skifter i perspektiv og scener kan dessverre senke drivet i denne boka som ellers pisker leserne videre.
Partiene med de såkalte «Herduegane» skiller seg også ut ved å være mer gåtefulle og distanserte enn godt er for å holde på leserinteressen.
Den svært visuelle handlingen i «Song for Eirabu» egner seg antakelig for lerretet.
Personlig ser jeg for meg en blanding av filmene «Brødrene Løvehjerte»og« Kristin Lavransdatter», spekket med storslåtte krigsscener.
Sett under ett er «Song for Eirabu» et, for det meste, velskrevet stykke norsk fantasy, noe vi ellers ikke er bortskjemte med. Debutanten, psykologen og bloggeren Tofte har lovet en oppfølger, og det er grunn til å vente med spenning på andre del av denne historien.

Anmeldt av MAREN AGDESTEIN

Det er ikkje alltid like lett, dette. Eg er kvinne. Eg har skrive bok. To av dei sentrale personane i boka er jenter. Det er mange andre med. Gutar, menn.

Dagsavisen spør meg: Les kvinner lite fantasy?

Og:  Syns du kvinner bør lese fantasy?

Eg svarar.

Kvifor er det mange av dei som skriv fantasy som er menn? Eg burde sikkert sagt: Mange forfattarar er menn.
Men eg sa omlag dette: Fantasy er tradisjonelt skrive av folk med svært lang utdanning, sære interesser, folk med grader i lingvistikk og historie. Folk med tid til å lage seg store, omfattande prosjekt. Fantasy krev både mykje viten og mykje arbeid. Før var slike folk oftast menn. No kjem det nok etterkvart kvinner. Slike priviligerte kvinner som eg, som har universitetsutdanning, og som drit i husmorgjerningen og som tillet meg å sitte på heimekontoret med bokbunkar og dyrke eigne interesser. Slikt kjem det kan hende også meir fantasy ut av.

Eg veit ikkje korleis eg skulle sagt dette annleis. Men eg meiner framleis ikkje at Song for Eirabu er mest for kvinner.

I fjor leita eg overalt etter gladiatorsandalar som skulle gjere meg intenst lukkelege. Eg fann ingen. I år har eg hatt ein viss motvilje, komme drassande med gladiatorsandalar no, liksom, toskebutikkar.

Men på Vero Moda sto det plutseleg eit par sandalar og ville gjere meg lukkeleg. *gledessukk*

   

                                

 

Og neglelakken er Maybelline sin nye Midnight Blue. ♥

Vetle Lid Larssen har skrive eit utmerka debattinnlegg om feige forfattarar, der han tør vere provoserande og spissa og unyansert nok til at det er mogleg å debattere emnet.

Han etterlyser åndsmennesket, som han skildrer slik:

Et åndsmenneske var en mann eller kvinne som gjennom bred lesning og vid orientering gjennomlevde det borgerlige dannelsesprosjektet; en stadig utvidelse av erkjennelse, en sterk historisk bevissthet, og en betydelig følsomhet for skiftninger i tiden – uten å legge seg flat for trendene. Et åndsmenneske var sjelden spesialist, alltid eklektiker, en person som evnet å omsette sine kunnskaper og erfaring til et menneskesyn. Han så helhet der andre så fragmenter. Og så han feil var det en verdi i seg selv. Han representerte uansett en livsviktig korreksjon til konsensus; til det politiske maktspråk, til småborgerskapets mange løgner.

Det eg les er ei etterlysing av røyster frå folk som har tid, kunnskap og mot til å vere reflekterte. Dette er ei etterlysing etter røyster eg kan vere samd i at me er i ferd med å miste. Me har framleis Heger og Solstad, som med sjølvtillit frå hhv stor hage og stort heimebibliotek uttaler seg storslage og provoserande om ytringsfridom, samfunn og menneske, me har framleis ein og annan svært opplesen forfattar som samstundes verken ser seg økonomisk avhengig av at laussalsavisene eller Norsk Forfattersentrum skal sjå med velvilje på måten dei oppfører seg på. Men det tynnast i rekkene, og det er noko stussleg flinkt over ungdommen. Kva har skjedd?
Folk i dag er ikkje dummare enn før. Ikkje har dei kortare utdanning eller har reist mindre heller. Så kva gjekk galt?

Her køyrer Vetle Lid Larssen seg ut på eit sidespor med påstandar om femininisering av samfunnet, og sidespor bør ein pent passere om debatten fortsatt skal vere interessant. La oss heller halde fast i etterlysinga hans av det danna mennesket si kunnskapsrike, skarpe og modige røyst.

Dersom me vil ha åndsmenneskets røyst, må me tåle at det fins folk som lever åndsmenneskets liv.

Arbeiderpartiet rådde i etterkrigstida, då Noreg med sin svake eigentradisjon innan akademia bygde ut universiteta. Arbeiderklassen sine born skulle få studielån, utdanning, husbanklån og kontorarbeid. Universiteta este ut, og det har dei fortsatt med å gjere med same politiske intensjon: Universiteta skal gjere det norske folket til nyttige akademikarar. Forskning skal knyttast opp til nytterverdi og næringsliv, helse og økonomisk vekst. Arbeidarklassens born er blitt middelklasseakademikarar. Barnehagetantene er blitt universitetsutdanna pedagogar. Nyttige, utdanna borgarar i eit Noreg med velstand for alle.

Eg begynte min akademiske utdanning ved universitetet i Bergen. Humaniora, ex.phil, psykologi grunnfag og religionsvitenskap grunnfag.
“Psykologisk fakultet i Bergen er Europas beste utdanningsinstitusjon for psykologar,” blei det fastslått frå førelesarhald. Det var ressursar, det var laboratorieforsøk, det var undervisning i små grupper, det var fokus på testing, utreiing, forskning. Det medisinske embedsstudiet sto som lysande modell: Her skulle studentane bli så rasande dyktige at ingen skulle vere i tvil. Universiteta i Noreg var steikande gode. Nyttige. Strålande.

Så kom eg inn på det psykologisk institutt i Århus, Danmark. Eg måtte fylle ut ein særskild søknad på noko dei kalla “kvote to”. Lista der var lang over poenggivande aktivitetar, ikkje alt virka like meiningsfylt i høve psykologistudiet.

Eg måtte ha vore utanlands i over seks månader. Noreg telte ikkje, heldigvis hadde eg vore i Israel i åtte månader. Kva eg hadde gjort der var heilt underordna.
- Ein framand kultur der du har vore lenge nok til at noko endra seg i deg, sa studierettleiaren. – Du veit, la han til, – ei danningsreise.
Eg måtte ha gått på folkehøgskule.
- Høh, innvendte eg, – der var det ikkje eksamen i noko!
- Åh, sa studierettleiaren overbærande, – det er grunnleggande danning i Grundtvigs ånd.

Så kom eg på sjølve studiet. litt oppesen, sjølvsagt, eg hadde trass alt grunnfag frå Europas leiande fakultet. Det var eit akademisk kultursjokk det tok fleire år å akseptere rekkevidda av.
Peter Høeghs De måske egnede var på pensum i pedagogikk. Paul Ricour, Jürgen Habermas og Niklas Luhmann skulle lesast og drøftast i sosialpsykologi.
Kvar var dei store, amerikanske lærebøkene med oversikteleg teori og forskning? Dei var på pensum, men blei ikkje drøfta. Førelesarane våre ville at me skulle forstå at psykologi sto i tradisjon til filosofi, lingvistikk og sosiologi, at me måtte våge å vite, for deretter å ikkje vite. At me måtte avvise eit kvart faktum og omfamne einkvar tvil.

Dei danske universiteta er også i endring, men gamle tradisjonar endrar seg langsamt, mens utbygging og utbreiing gir rom for nytenking.

Den norske utbygginga av den akademiske middelklassen har ikkje rom for åndsmennesket.
Det norske samfunnet ønsker ikkje at nokon skal leve slik: Trygt, stille, med arva pengar og stort heimebibliotek.

Me ønsker eit nyttig akademia. Det kostar.
Dersom våre største tenkarar skal vere flinke og pliktoppfyllande borgarar, blir det ikkje mange nok store tenkarar igjen til å vere refleksive, modige autonome.

Prisen me betaler kan formulerast ved ein av mine førelesarar, som trudde seg til meg i fredagsbaren på instituttet:

- Eg var i Bergen og foreleste for to år sida, sa han lågt. – Fantastiske tilhøve. Veit du, kvar einaste student der oppe kostar like mykje som ti av våre. Dei sit med pc-ar og rettleiing og individuell oppfølging, kvar og ein. Men veit du, dei er frykteleg keisame. Det er som dei manglar det refleksive rom. Eg hadde knapt ein einaste utfordrande samtale om mennesket det året.

No skal det seiast at mine norskutdanna kollegaer og akademikervener ofte er både kloke og ettertenksomme, og mange av dei har eit skarpt blikk.
Dei er svært ofte nyttige. Og flinke. Sjeldan provoserande uartige. Sjeldnare synlege i offentleg debatt med overraskande spissformuleringar.
Slik skal det også vere. Dei har ein jobb å gjere.

Men med alt dette unyttige overklassebadevannet som blei skylt ut desse siste tretti åra, kom me nok i skade for å skylle ut åndsmennesket også. Åndsmenneskets røyst har forlatt det norske samfunn fordi me ikkje ønsker at nokon skal leve som åndsmennesker.