Eg har annonsert denne posten for ei tid sidan:
Dei største heltinnene
Dei reint litterære, altså. Slike som eg ikkje elskar mest fordi eg har sett dei på film, eller på ein seks timar lang BBC-serie. Slike heltinner som er litt større enn dei andre.
Judy frå Syv små australiere (Ethel Turner)
Alle me ungane las Syv små australiere (Bokklubbens barn), og me leika på myra. Alle ville vere den tretten år gamle Judy. Kvar dag. Den store søskenflokken i boka blei til noko anna desse ettermiddagane etter skulen. Men Judy i leiken var den levande Judy. Ho som alltid fann på noko galt, ho som alltid var morsom og gjorde som ho ville.
Den som alltid blir i hjarta mitt er Judy som døydde. Ho kasta seg over veslebroren og verga han mot eit gjennomrote gummitre som velta.
“Judy slapp ut et eneste vilt skingrende skrik, løp over sletten med utstrakte armer mot den lille gutten som hastet av sted rett mot døden, med latter i øynene og på leppene.
Braket fikk de andre trærne til å riste, og luften dirret.
Alle de andre hørte det - hørte det ville skriket og det gresselige braket.
Knærne deres skalv. De sprang i retning av lyden med hvite ansikter.
De løftet treet opp, den lange sølvhvite stammen, der gummien var tørket og lå utenpå barken i striper. Nedenunder lå de to små skikkelsene. Judy lå med ansiktet ned og armene strakt ut.
Under henne lå Generalen, litt rystet, svært forbauset, men uskadd.
Meg løftet ham opp, satte ham ned igjen og gikk bort til Judy. De andre sto tett omkring henne.
Det lille mørke hodet lå stille, kroppen rørte seg ikke, den lille røde kjolen så ynkelig ut, armene var strukket ut til siden.
«Judy!» sa Pip bønnfallende, angstfylt.
Men det eneste svaret var vinden i tretoppene og barnas skrekkslagne åndedrag”
Eg var ti år, og det var første gong ei lys levande romanheltinne hadde dødd for meg.
Lyra i His Dark Materials (Philip Pullman)
Jammen er ho ikkje tretten år, ho og. Men som det einaste barnet som veks opp med professorane ved Oxford som foreldre i praksis, i eit univers der teologi, fysikk og spekulativ vitskap vert kokt saman til ei fantastisk fortelling, får akkurat denne trettenåringen ein universelt avgjerande rolle.
Ikkje mange trettenåringar ville komme godt frå det.
Men Lyra gjer.
Oppsamlingsheatet
Eg er freista til å nevne Pippi også. Fresi Fantastika. Lotta. Vesle Anne. Den eine handlande, frie heltinna etter den andre. Ikkje fri frå moral, relasjonar eller konvensjonar, men frie til å gjere det dei meiner er rett, til å gjere som dei vil, og med hjarta og mot til å bryte med alle reglar for å redde andre.
Fråveret av kvinner
Kvar er dei vaksne kvinnene på lista mi? Kvar er dei sukkande, elskande, lidande kvinnene? Ser eg ikkje opp til Kristin Lavransdatter eller Nora? Kva med Dei flagrande, fantastiske kvinnene med grønt hår eller englevinger? Kva med alvekvinner i fullt gallopp? Sterke kvinner som har gått frå mannen, kjempa for ungane, tent på senger eller blitt solgt som geishaer?
Nei. Dei seier meg ingenting som heltinner. Ikkje ei einaste sukkande, elskande, lengtande kvinne har handla, kjempa og dødd slik som trettenåringane.
La oss håpe det seier meir om litteraturen enn om kvinner.
Eg har vaksne litteratur-heltinner. Eg fann dei i A Thousand Splendid Suns av Khaled Hosseini. Mariam er ei vaksen, ekte heltinne. Og Laila like så.
Anne of Green Gables var helten min, voksen ble hun jo også. Nå er heltene litt borte. Hvor er de hen? Stig opp igjen!
kvitveis: *noterer*
Mona: Likte me eigentleg Anne som vaksen? *usikker*
Hun ble så snerpete. Jeg tror jeg likte henne best midt i. Når hun var cirka tretten. Pokker!
Dei litterære damene går i stykker etter trettenårsalderen. Det er nesten så ein burde bli forfattar og gjere noko med det.
Heller deg enn meg, Avil.
Du får det til å høyrest risikabelt ut.
Jeg hadde gjort i buksen, hadde jeg.
Åh. No sit eg på nett igjen. Eg har printa ut 155 sider som eg må lese. Merkeleg nok er det nokre pubertale berter som er dei finaste heltinnene der og. Argh.
Å, kva med Kulla-Gulla? Sukk! Eg las under dyna med lommelykt til klokka var tre om morgonen, og grein ut fleire dopapirrullar. Ho var vel òg maks tretten, helst yngre om eg ikkje hugsar feil.
Tror problemet med de voksne heltinnene (f.eks. Eowyn fra Ringenes Herre) er at finner den oh, store kjærleiken og da har de med ett ikke noe behov for å være heltinner lenger, eller de ‘roer seg ned’, akkurat som disse heltegreiene de holdt på med var en sånn ‘frustrert, jeg har ingen mann’ greie.
Uff, jeg forsøker å vri hjernen min etter noe ordentlig bra voksne heltinner; det finnes mange av dem i fantasy litteraturen, men alle jeg kommer på i farte lider av dette ‘jeg trengte egentlig bare en mann’ syndromet.
Mine litterære heltinner? Lisbeth Salander i hvertfall, i Stieg Larssons Millenniumtrilogi, hun gir mannsgrisene spark akkurat der hvor det skal sparkes.
My: Kulla-Gulla? Dette høyrest ut som noko eg er for ung/gammal/uopplyst til å vite noko om. Fortell meir.
Eg treng lesetips her, Kristin, så flekk ut alt du har av god fantasy.
Goodwill: Er ikkje det krim? Eg innbiller meg at det fins ein del rævsparkande krimheltinner.
God fantasy ja, jeg har vel egentlig bare en stor favoritt ved siden av Tolkien, og det er A Song of Ice and Fire av George R. R. Martin. Her har vi også forøvrig en eller flere av disse barneheltinnen. Arja Stark og Danielle.
Men den serien er litt rar, man vet liksom helt hvem som er helt eller ikke.
*noterer flittig*
Eg likar ikkje så godt opplagte heltar. Men i Fionavargobelinen er det nokre heltar som eg berre elskar og elskar og saknar framleis. Åh. *hjartesmerte*
Nei, altså, dette er teke frå eit sterkt forkjølingssvekt hovud, eit minne frå barndomen som ikkje inkluderer slike ting som forfattarnamn eller andre detaljar. Men det er ikkje fantasy, altså!
Eg hugsar at Kulla-Gulla var ei tøff og sterk foreldrelaus jente som måtte greia seg sjølv i eit Sverige for mange generasjonar sidan, og eg levde meg så inn i hennar skjebne, at det som nemnt gjekk med mange tårer og dopapir i dragsuget.
Wikipedia (http://sv.wikipedia.org/wiki/Kulla-Gulla) veit råd:
Kulla-Gulla är en klassisk bokserie av Martha Sandwall-Bergström.
Böckerna utspelar sig i Sverige i slutet av 1800-talet och sträcker sig över föräldralösa Kulla-Gullas första tid i ett torp som fattighjon dit hon kommer som sjuåring, tills det att hon är i sina senare tonår och ska gifta sig. Det finns även en barnbok som handlar om Kulla-Gulla på barnhemmet.
Kulla-Gulla, som i böckerna ofta beskrivs som lillgammal, är mycket ärlig och beskyddande. Hon flyttas runt mellan olika fattiga torparfamiljer för att arbeta. Större delen av böckerna handlar om den tid då hon bor hos torparen Karlberg och hans barn Johannis, tvillingarna Ville och Vera, Adolf (även kallad Lada) och “lillungen”, senare döpt till Sofia Katarina.
Martha Sandwall-Berström vill med böckerna ge en realistisk bild av dåtida Sveriges fattigdom.
Det er krim ja, og det helt sikkertmange slike heltinner, men Salander er av den typen som i tillegg til å sparke både i ræva og det som verre er også tar en plass i hjertet mitt.
my: Åh! Det høyrest fint ut!
Goodwill: Slike typer vil me ha.
Salander var vel et forsøk på å forestille seg Pippi som voksen også. Hun må definitivt med.
“Stieg Larssons helteskikkelse Lisbeth Salander betyr trolig mer for feminismen enn mange gode, riktige debatter, skriver Stein Aabø.”
http://www.dagbladet.no/kultur/2007/07/17/506407.html
Hm. På krimfronten synes jeg at hardkokte Vic Warshawski må trekkes frem som en opplagt kandidat. Og i barndommens Fem-bøker var jo Georg (-ina) ordentlig kul.
Blant fantasyheltinnene har jeg egentlig bare to. Og de er søernmeg i de samme bøkene. Granny Weatherwax, som sparker rumpe så det holder, men som er svært så striks, knivseggskarp og moralsk der hun stadig ser seg selv over skulderen og hører etter de første tegnene på kakling. Og så er det Tiffany Aching. The Wee Bigjob Hag. I den siste boka, som jeg ennå ikke har fått lest har hun kanskje nådd 13 hun og…
KEE
Å ja, Granny Weatherwax, hvordan kunne jeg glemme henne. Altfor lenge siden jeg leste Discworld gitt.
I fantasyverdenen finnes det vel en hel haug, men den som gjorde størst inntrykk på meg var Phedre i “Kushiel’s Dart”. Ikke akkurat klassisk heltinnemateriale, og ikke akkurat tøff, men kjemper, handler og (nesten) dør gjør hun likefullt. Dessuten: Paksenarrion.
“A Song of Ice and Fire” er helt, helt praktfull fantasy, og karakterene er tvetydige og ikke rendyrket gode eller onde (OK, noen er temmelig kjipe), samtidig som alt bøyer seg for historiens logikk. Har du en helt og han går i krig med to tusen mann mot ti tusen på den andre siden, ja, så både taper han slaget og dør attpå.