Antropologiske studieturar er ei krevjande affære, og uforutsette tuer kan velte eit lass av planar.
Kva fann eg ut om Danmark?
Ingenting eg ikkje visste frå før. Kjøkenhagane der gror betre enn våre, det er varmare og dei har uendeleg mange jernalder- og viking- og middelalderlandsbyar ein kan vitje.
Dessutan stengte eg meg inne på ektefellen sitt gutterom og skreiv ned ting eg tenkte ut heilt sjølv, framfor å gå ut og snakke med lokale folk.
I følge dei danskane eg kom i kontakt med, er dei litt flaue over at det er dansk regjering sine hestehandlar med støttepartiet Dansk Folkeparti som ser ut til å farge norske medier og kommentatorar sitt syn på dansk kultur. Men samstundes høyres det ut som at dei likar å ha politikarar (frå alle andre parti enn Dansk Folkeparti that is) som tek innvandrar- og integreringsutfordringane alvorleg.
“Før var stemninga slik at dersom nokon sa at noko ikkje funka, var dei rasistar. Alle dei elles anstendige politikarane hitla einkvar innvending, og det kjentes som om politikarane sat i dyre villaer i forkantstrøka i København og var arrogante og lite realistiske, medan me som studentar budde inne i Vesterbro og Nørrebro, og kjente oss framande i eigen bydel. Det er mykje lettare å leve med problema no, sidan dei som bestemmer også ser ut til å erkjenne at det eksisterer problem, og at innvandring ikkje utelukkande byr på eit rikare og vakrare samfunn, slik dei heilt unyansert påsto på 90-talet.”
Kva fann eg ut om Tyskland?
Eg var i det gamle Austtyskland, og det var merkeleg. Eg fann som vanleg ut lite om landet eg var i, og meir om eigne fordommar.
Eg har vore veldig lite i Tyskland, og kan nesten ikkje tysk.
Vegskilt på tysk triggar ting i meg som gjer meg kvalm. Eg kjem til å tenke Ravensbrück, Sachsenhausen, Auschwitz og Dachau. Eg ser uendelege kornåkrer, dådyr i vegkanten, ein rev som smett inn mellom bindingsverkshus i ein landsby, eg ser låver av kampestein og storkereir i eit tårn. Eg ser ei høg, slank ungjente med bølgete pasjehår som trillar barnevogn. Eg merker at idyllen gjer det verre.
Eg er ikkje ferdig med den historia, forteljinga om slekta mi som blei drepne.
Eg sit i ein kitchaktig herregård i Lübbenow, Uckerland, ein time frå Berlin. Det går ikkje ihop. Jødinna i den tyske herregården kjenner på ein kvalme som ikkje kan snakkast om, ikkje kan formidlast, ikkje kan vere der.
Kring meg drikk dei vin, danskane, eg drikk vin med dei. Me badar i swimmingpoolen, for det seier danskane at det heiter, og me spelar pool (altså biljard), me et overdådig middag i riddarsalen, og me strekk oss på nyklypt grasplen og ser storken flyge forbi.
På Lidl tek dei ikkje VISA-kortet mitt, og dei snakkar ikkje engelsk. Dei er vennlege, viser tålmod, smilar, peikar, forklarer. Ei dame frå Lidl-køen køyrer foran til næraste minibank.
Overalt køyrer bilar med tyske flagg montert utanpå, vaiande flagg i høve VM, men dei blir ikkje plukka av bilane då Tyskland tapar til sist heller. Framleis, etter finalen, køyrer tyske bilar kring med vaiande tyske flagg.
Traktorane er gamle, eg undrast om alle desse åkrane med bygg og kveite og havre eigentleg er eigd av vesttyske kapitalistar, og at det finnes store maskinparkar med skikkelege pløye- og hauste-utstyr i ein gedigen garasje einstad.
Folka eg ser har hockeysveis og digre t-skjorter over kortbuksene. Det er få gladiatorsandalar i omløp, det er ingen her som liknar motebiletet heime.
Eg grip meg i å tenke at dei ser frykteleg tyske ut.
Og eg tenker at det gjer ikkje eg.
Kva dei tenker om Hellas anar eg ikkje. Eg er ein fordomsfull turist som ikkje snakkar språket, som nyt godt av billeg vin og god mat, og som ikkje forstår kva land eg er i, kva folk eg har kring meg. Det einaste eg forstår er min eigen reaksjon, og knapp nok den.
