Luke 16 og 17: Manus versus jul

Eller: Manus versus alt anna. Manus vinn, altså.

Luke 15: Bake versus kake

I etterdag har tantungane mine vore her på den årlege førjulsfellesbakinga, og dei er fingernemme, kreative og uthaldande, akkurat som mine eigne born. Strålande opplegg, og det kjem boksevis av kaker ut av slikt. Nokre kanskje i overkant jazza opp med seigmenn og sølvkuler, men det viktigaste er å bake.

Sjølv om enkelte trur det viktigaste er å ete kake.

Luke 14: Tru versus vitskap

I formiddag har eine ungen lese vers i kyrkja. Det er den ungen som elskar eventyr, vil bli forfattar, hugsar meir norrøn mytologi enn eg gjer, og som helst vil gå lange turar med meg i skogen og diskutere eksistensielle spørsmål.
Samstundes deltok den andre ungen på det alternative opplegget på biblioteket, saman med heidningar og muslimar. Det er den ungen som er betre i hovudrekning enn mor si, som snart slår mormora i sjakk, og som aldri har trudd på verken nisse eller tannfe.

Her i huset har me religionsfridom. Dei får velge sjølv.

Luke 13: Alvor versus skjemt

Eg har bakt lussekatter.
Eg har kjøpt kvit kjortel til jentungen.
Eg har sjekka batteria i lucialysa.
Eg har leia allsong med ungane for å øve på teksten.
Alt er sånn sett klart for rørande opptreden hos oldemor og besteforeldre i ettermiddag.
Om ungane berre, eit minutt eller to, kunne ta seg saman og ikkje synge dreit oppi lia, fnise hysterisk og pirke i kvarandre med lysa.

Luke 12: Dagdraum versus røynd (hahahaha *tilt*)

Det hender eg snakkar med meg sjølv. Særleg når eg sit ute i sommarhuset og skriv. Det vil seie, eg snakkar ikkje når eg skriv, men når eg har pausar. Då sit eg på trammen og ser ut mot skogen, og så mumlar eg.
Og det hender eg dagdrøymer.
Pratar med folk eg aldri har møtt, tar for meg statsleiarar og sludrar med avdøde forfattarar, intervjuer meg sjølv på engelsk eller deltek i Bokprogrammet til NRK, og får snakke med ein intelligent, vel førebudd og oppriktig interessert journalist om fantasy.

Og så reiser eg meg, strekk ryggen, forlet dei urealistiske, mumlande dagdraumane, og set meg inn foran pc-en igjen, og finn attende til Eirabu.

Det er fint å prate med seg sjølv.
Det er fint å dagdrøyme.
Det er så uforpliktande, så frigjerande.
Ein er så velformulert og kan starte forfra om ein ikkje er, og så er mottakaren alltid klar til å stille dei beste oppfølgingsspørsmåla.
Fine samtalar.

I går ringte ei intelligent, vel førebudd og oppriktig interessert journalist frå Bokprgrammet og ville snakke med meg om fantasy.
Eg burde ledd skingrande, det hadde sikkert vore meir passande enn den klønete jabbinga eg presterte.
Eg ler skingrande inni meg no, faktisk.

Eg er i manusinnspurt, eg skal levere rett over nyttår, eg ser knapt andre enn familien, og er i ein slags skrivedøs når eg ikkje skriv.
Kan hende har eg begynt å hallusinere også, ikkje berre prate med meg sjølv.
Eventuelt skal eg i Bokprogrammet til våren ein gong.

Luke 11: Julespråkblomar

Den ideelle julemannen er søt som sukker og har mandelauge. Han har ei tunge glatt som smør, og reint mjøl i posen. Han er treig som sirup, men kan vel ikkje dadlast for det, sidan han er litt trang i nøtta.

Klementinmannen ligg og ventar på ein klem

Luke 10: Gidde versus ville

Ein rein klipp og lim-bloggpost. Faktisk. Fordi eg ikkje gidd, eller vil, skrive noko sjølv.

Frå dansk Wikipedia: Overspringshandlinger.
Inden for etologien betyder overspringshandling en tilsyneladende irrelevant handling, som et dyr foretager, når dets instinkter giver det selvmodsigende beskeder, så flere uforenelige adfærdselementer stimuleres samtidig. Et eksempel kan være dyret, der i kamp motiveres til både aggression og flugt. Et sådant dyr kan pludselig begynde at pudse sin pels, tørre sit næb af mod en gren, eller udvise seksualadfærd. Som regel vil overspringshandlingen være ganske kortvarig, da den ydre situation vil stille krav – i eksemplet vil modstanderen udnytte chancen og enten stikke af eller fortsætte kampen.

Det danske ord kan ofte oversættes til det engelske “procrastination”, men inden for etologien oversættes overspringshandling til “displacement activity”.

I dagligdagssproget
Denne indre konflikt mellem forskellige instinkter i dyret og det tilfældige resultat har også båret over i dagligsproget, hvor det især bruges om mennesker. Her er “overspringshandling” efterhånden i grove træk kommet til i at betyde ‘en handling man udfører, i stedet for at udføre en handling man egentlig burde udføre’.

For universitetsstuderende har man det lignede begreb: “akademisk rengøring”. Dvs. rengøring når den studerende har et større – måske ubehageligt – gøremål, som at læse til eksamen, skrive en opgave eller afgangsprojekt. Overspringshandlinger kan ofte observeres som en kæde af umiddelbart unødvendige handlinger, hvis prioritet løbende højnes. Således udsættes den vigtige opgave oftest til det allersidste minut. En anden ting, der observeres, er at den studerende oftest starter en “overspringsdag” med meget gode hensigter, men jo nærmere en given opgave kommer, desto mere interessante bliver disse overspringshandlinger.

Overspringshandlingen har forbindelse til det filosofiske tankeeksperiment kaldet “Buridans æsel”. Det interessante problem ligger i det mulige paradoks, der kan opstå når to slags handlinger synes lige vigtige for et individ, hvorved beslutningen imellem dem kan synes umulig. Fx kan den studerende have en kortsigtet interesse i at more sig og en langsigtet interesse i at færdiggøre en opgave. Samtidig giver for meget morskab problemer på længere sigt mens opgaveskrivningen på kortere sigt er en ubehagelig og stressende aktivitet. Dette føles som et dilemma, der så forsøges “løst” med en helt tredje aktivitet, som hverken er sjov eller nødvendig, men som i det mindste er noget andet end ubeslutsomhed.

Oprindelse
Den første beskrivelse af overspringshandlinger (omend det næppe er den første gang ordet blev anvendt) blev skrevet af englænderen Julian Huxley i 1914. Den efterfølgende forskning i overspringshandlinger var en direkte konsekvens af østrigeren Konrad Lorenz’ arbejde med instinkter. Ikke desto mindre var den første omtale af fænomenet herefter i de to hollandske forskere Nikolaas Tinbergen og Adriaan Kortlandts værker fra 1940.

Luke 9: Individ versus kollektiv

Eg bakar kaker. Eg legg ut bilete på facebook.
“Åh, så flink du er!” skriv fb-vener.
Eg går på trening, eg skriv på facebook at eg har trent.
“Så flink du er!” skriv fb-vener.
Eg vaskar huset, eg skriv på facebook at eg har vaska mitt eige hus, gjort reint i min eigen heim, støvsugd og vaska min eigen drit.
“Så flink du er!” skriv dei.

Å lage sin eigen mat, trene sin eigen kropp, vaske sitt eige hus.
Flink! Flink! Flink!

Damer sluttar å arbeide, eller arbeider deltid.
Dei malar veggene i sin eigen heim, trener sin eigen kropp, kjøper ny sofa og nokre fine lampar, lagar noko pynt som dei danderar dekorativt i sin eigen heim.
Flink! Flink! Flink!

Dei tar lang utdanning, skaffar seg samfunnsrelevant kompetanse, velger å arbeide minder, pusse opp, interiørblogge.
Flink! Flink! Flink!

Får ungar, vaskar og matar eigne ungar, tar ungane med til andedammen, tar sine eigne ungar med på barneteater, lærer ungane å lage fingerdokker.
Flink! Flink! Flink!

Når blei det flinkt å gjere noko berre for seg sjølv og sin eigen familie?
Kva skjedde med å gjere noko for samfunnet?
For kollektivet?

Luke 8: Tru versus tradisjon

“Siden jeg ikke feirer advent (er ikke kristen), men kun feirer jul/midtvinter, så pynter jeg ikke til advent,” seier Elin i kommentarfeltet under luke 7.
Kva er det med denne julefeiringa, då? Adventen? Eg kjenner nokre katolikkar som tar advent veldig alvorleg, og eg kjenner nokre åsatrufolk som tar jul/midtvinter like alvorleg. Men alle me andre då? Som verken er spesielt kristne, eller spesielt noko som helst anna?
Kva i all verda driv me med, når me tenner eit nytt lys i staken kvar søndag fram mot jul, bakar med det smøret me får tak i, vaskar vindu og heng opp stjerner i vindauga? Driv me med kristen tradisjon i praksis, og gir dei religiøse rett i at me er “født kristne”?

Eg trur jo ikkje det.
Eg trur på tradisjonar som ordnar verda og livet og året og kvardagen.
Eg trur på rytme, på gjentaking, på orden i kaoset.
Eg trur tradisjonane skapar tryggleik, ro og gode forventningar.
Me ordnar dei skiftande årstidene med overgangsriter, me lagar feiringar av bursdagar, nasjonaldagar og høgtider, forutseielege og årvisse.
Me ordnar månadene med faste lønningsdagar og forfallsdagar.
Me ordnar vekene med faste fridagar.
Dagane med måltider og faste tider for arbeid, skule og aktivitetar.

Den mektigste bærar av tradisjonar er familien. Me som er foreldre skapar barndommar. Me lærer borna våre korleis livet er rytmisk og ordna.
Me rydder verda for dei, og dei leverer same orden vidare.
Frå foreldre til barn, generasjon etter generasjon. Århundrer etter århundrer. Årtusener etter årtusener.
I våre tradisjonar finnes eit ekko av familietradisjonar frå før kristendommen, før vikingtida, før alt me veit noko sikkert om.

Skikkane er farga av si tid, men grunnstemninga er kan hende uforandra.

Og for å ikkje gjenta meg sjølv for mykje, kan eg lenke til jula i 2007.

Luke 7: Raudt versus lilla

Ja, det ER advent. Og det begynner å piple fram pynt i krokane her. Julepynt er i sin eigenart maksimalistisk og orientalsk, det er nypussa messing og raudt og gull og glitter, og på ingen måte noko som passar i vanlege norske heimar. Det hender eg ser i slike blad og bloggar som handlar om interiør (helst sjelden, sidan eg blir irritert og sur og føler meg mislukka av det), og har fått med meg at slike som har smakfulle heimar også har klart å gjere julepynt til noko kvitt og liksomøkologisk og smakfullt i dei kvite og liksomøkologiske heimane sine.
Men trass i at eg har relativt dårleg smak og er lite interiørinteressert, forstår eg då såpass at heimen min ikkje blir kvit og liksomøkologisk og shabbychic og sval skandinavisk av å kleise opp nokre heimebundne hasselgreinar og glasenglar.

Så her går det i like fargerik og ustileg pynt som heimen er fargerik og ustileg.

MEN. Det er alltid eit men. Eg har fått ei sånn tvangsgreie med at ein pyntar til advent med lilla og til jul med raudt.
Og det kan liksom ikkje vere samstundes.

Så her er eit fleirledda nytt spørsmål til dei klokaste folka: Lesarane.

Pynter du til advent med lilla? Lilla lys i adventstaken og evt andre lilla greier? Og i så fall, er du purist? Eller tyt det fram raude juleroser og kvite og raude amaryllisar og rosa og lilla sviblar og små nissar i gilde fargar om ein annan? Og om du er ei av desse med sval skandinavisk heim og utelukkande kvit, minimalistisk pynt, kva gjer du når ungane kjem drassande heim med maksimalistisk, slurvete, fargerik og smaklaust pynt dei har laga sjølv?

Du veit vel at om du har det veldig gjennomført og smakfullt heime, dukkar det opp slike ikea-namn og prisar på netthinna hos gjestene, akkurat som i heimen til han der i Fight Club?