I desse dagar vert konfirmantar over heile Noreg innvia som vaksne. Stadig fleire unge velger den humanistiske konfirmasjonen. Nokre murrar og syns det er merkeleg med konstruerte ritualar, andre har kritisert bruken av sjølve ordet konfirmasjon.

Til alle tider har me hatt overgangsritualer her til lands, som i resten av verda. Namngjeving som introduksjon til å vere ein del av samfunnet, overgangen born til vaksen, frå ugift til gift, og frå levande til død, alt saman har hatt sine seremoniar.
Etter kristendommen overtok for tusen år sidan har kyrkja vore tradisjonsberar og seremonimeister for desse overgangsrituala.
Men om ein slett ikkje er kristen og ikkje vil ha seremoniane kyrkja tilbyr, er det greit med nye.
Om ein seremoni skal kjennest riktig, må den nettopp vere regelstyrt, gjenteke, gjerne høgtideleg, og ha visse gjenkjennelege trekk som minnar oss om det høgtidelege og spesielle.
Sidan kyrkja har vore einerådande så lenge, låner det humanistiske alternativet både omgrep og rutinar frå kyrkja, på samme måte som kyrkja lånte mykje frå før-kristne høgtider og seremoniar dengong kyrkja var ny her til lands.

Framleis feirer me alveblotet Jul som viktigaste høgtid i Noreg, og kan hende vil me om tusen år ha ein humanistisk konfirmasjon. Sjølv om begge deler blir snålt dersom ein ikkje kjenner konteksten dei oppsto i.

Det er søndag. Pinse. Ingen grasklypparar, ingen høgtrykkspylarar, ingen kantklypparar, ingen snekring. Hagane her oppe på åsen ligg stille. Berre ein og annan bil køyrer forbi nede på vegen.

Fuglane og biene rår.
Epletrea blømar.
Det spirar i vinduskarmen, i bedene, i kjøkenhagen.

Sommarfuglane vinkar når dei flyg.

Eg sit på steintrappa med kaffikoppen og tenker. Fordi eg kan.

Sophia Wallace tek bileter av folk. Ho lever ope som lesbisk i New York, og har sjølv erfart korleis kjønnsroller og fordommar er trongare enn naudsynt.
Eg fann bileta hennar under ein nettdiskusjon kring traktorlesber. Nokre ville ha det til at traktorlesber alltid var harry, dårleg kledd og tjukke. For all del, det fins då tjukke, harry og dårleg kledde lesbiske damer. Og det fins lekre, slanke femme-lesber, med leppestift og raude negler. Wallace vil berre vise at det fins mange slag traktorlesber, mange slag transer, og i det heile tatt mange slags folk, og dei er vakre og sterke kvar på sitt vis.

Eg kjem stadig tilbake til kategorisering, og vår fine og nyttige og fantastiske cortex som lagar boksar og logiske samanhenger av dei veldige mengdene med sanseinformasjon me får inn kvart vakne augneblink.

Og eg kjem tilbake til tronge kjønnsroller, der me forventer at gutar og jenter skal identifisere seg med og leve opp til relativt smale og avgrensa rolleforventninga.

Enkelte ting endrar seg raskt. Teknologi, infrastruktur, kva som fins i butikkane, kva du blir forventa å kunne gjere på jobb, kva som står i historiebøkene.

Andre ting endrar seg langsamt. Kva stemmeleie mødre brukar til babyar. Korleis fedre løftar fireårige gutar. Kva me seier når me blir sinte. Korleis me oppdrar ungane våre. Me har lært alt av våre foreldre, og endringane me gjer er kun justeringar. Det aller, aller meste leverer me vidare.

Det er ikkje like lett å vite kva ein skal gjere for å endre verda.

Men Sophia Wallace tek bileter av folk. Kan hende det endrer noko, for nokon.

Eg har foretatt ein observasjon.

Det var søndag, sola skein og eg hadde bruk for eit urban moment. Eg gjekk ned til sentrum i den vesle byen eg bur i, kjøpte meg ein narvesen latte og sette meg på ein murtrapp med utsikt over hamna.
Eg sat like lenge som det tar å drikke ein papp-latte og røyke to mentolsigarettar.
Eg såg 51 vaksne mennesker.
Og dette var observasjonen min:
Eg såg 9 kvinner og 42 menn.
Mennene fordelte seg slik: Nokre gjekk aleine (omlag ein tredjedel), nokre gjekk saman to og to, ei gruppe var på tre menn (dei var ganske unge). Dei varierte i alder frå dei tre ungdommane til menn som sikkert var omlag seksti. Nokre sat på ein benk, nokre rusla langsamt langs hamna, nokre gjekk med pizzaer i hendene (Dolly Dimples ligg nede på hamna), og dei med pizzaer (tre) var anten veldig unge (to) eller tjukke (den tredje).
Tre av mennene gjekk saman med ei kvinne. To av mennene gjekk i familiegrupper.

Så var det kvinnene. Dei var jammen ikkje mange, og berre ei gjekk aleine.
Tre av kvinnene gjekk saman med kvar sin mann, to av desse para hadde born med. Fire av kvinnene gjekk saman med familiegrupper (begge besto av to kvinner og ein mann, den yngste kvinna på alder med mannen, den eldste såg ut til å vere ei bestemor i begge familiegruppene, og begge gruppene hadde fleire born med). Ei kvinne gjekk aleine med eit barn.
Den eine kvinna som gjekk heilt aleine, dro på ein trillebag, og ho skunda seg inn i ein ventande buss.

Dette såg eg. Dagen før hadde eg lese Persepolis. Eg hadde tenkt tankar om at kvinner i Noreg ikkje likar å gå aleine om kveldane, men at me i det minste er frie på dagtid.
Det ser berre ikkje slik ut.
Menn går rusleturar i hamna. Saman med ein kompis eller aleine.
Kvinner går turar der dei anten er saman med ein mann, eller saman med born, eller begge deler. Kvinner beveger seg i flokk, og flokken består nesten alltid også av born.

Ein kan gjette mykje av dette. At kvinner ser ut til å ha hovudansvar for borna, at menn er meir einsame, at kvinner ikkje ruslar turar aleine berre for å gjere det, at kvinner likar betre å vere saman med andre, at kvinner bruker søndagane på å sove ut rusen, mens triste og einsame menn rek gatelangs og tør ikkje vere heime. Det er berre gjettverk.

Eg drakk opp kaffien, lukka notatboka mi og gjekk heim.
Eg hadde ikkje telt meg sjølv med. Men eg var der. Einaste einslege kvinne utan formål, born eller trillebag.

Eg skriv no ein del av Song for Eirabu som finn stad i Det kvite palasset. Tonen er annleis formell, det er marmorgolv og søylegangar, det er sko trekt i silke og det er eit maktspel i ein heilt annan divisjon enn i kongssetet på garden Fagerheim i nord. Det er lenge sidan eg skreiv dei første kapitla frå denne delen av boka, og karakterane har sine eigne handskrivne kapittel i den svarte boka der eg noterer alt om folk, geografi, soger og tidslinjer. Kong Jorol har vakse i meg lenge, og dottera hans er meg hudlaust nær på eit vis, samstundes som det er uuthaldeleg å skrive om henne, eg vil så gjerne endre vilkåra, men gjer det ikkje. Tjølv, bror hennar, står framleis i bakgrunnen, men han står som i spenn bak der, eg tenker at når eg først begynner å skrive om han kjem han til å ta all plassen, så søstera må få litt tekst på seg først.

Utanfor skin sola gjennom morgontåka, og alt blir halvt løynd og magisk av slik lysande skodde.
Då eg gjekk opp mot fotballbanen her nede i dag morges, steig det kvite lastebilar ut av solskodda. Ein stor ring av kvite lastebilar og trailarar sto parkert på grusbanen, med motorane i gong.
Monstertruckshow (eller Monster Truck Show som dei kallar det) klokka sju i kveld. Rett her nede. Han der fireåringen min i bolebuksene vil sikkert gjerne sjå menn gjere dumme ting med stygge bilar.

Eg lurer på om dei følte seg magiske der dei sto og røykte mellom trailarane sine. Dei sa ingenting. Det er kanskje ikkje så macho å seie høgt at ein kjenner seg som del av eit merkeleg eventyr, som har vakse fram i ein kvit trailerring i løpet av natta.

Eg har lenge tenkt at eg kunne legge små bitar får boka ut på blåggen, i tilfelle nokon var nysgjerrige. Men så syns eg ikkje slike tekstar passar å lese på skjerm. Her har eg funne fram eit heilt kapittel som kanskje er lite nok til at det går an å lese i blåggformat.

Kapittel 30

Den friske brisen frå havet strøymde gjennom tårnrommet. Alle fire vindu var opne, mot havet i nord, mot berget i syd, mot rikene i aust og i vest. Vindane frå verda utanfor leika med den lette, kvite silken som hang i opningane inn til henne. Leiken var tilfeldig og utan kjensler, silken var heilt overlatt til vinden sine innfall, men samstundes festa til innsida av desse murane, og ville aldri kunne la seg segle avstad på vindkastene.

Aila sat på sengekanten. Det kvite, glatte håret hennar hang laust nedover kvite, glatte skuldre og armar, og kjolen dei hadde valgt for henne i dag var av silke, like glatt og kvit og skinnande. Forsiktig hadde Gelgja vaska henne, skåre av henne alt hår på kroppen utan å ripe den kvite huden, halde handa hennar varleg mens ho steig ut av karet, tørka henne og smurt henne inn med duftande salver. Ho hadde børsta håret hennar til det var tørt, og kledd henne.

Gelgja snørt livet hennar, retta på kvar vesle rynke i kjoletøyet, trekt i stoffet, glatta med hendene. Heilt til Aila kunne sjå seg i den store spegelen. Gelgja trakk seg tilbake frå spegelbiletet, og Aila såg. Kvit og glatt og skinnande, hud og hår og silke. Plettfritt. Augene hennar likna mørke opningar i det smale, bleike ansiktet. Gelgja hadde teikna dei forsiktig opp med grått.

«Trur du han vil vere nøgd,» sa Aila mest utan stemme.

«Det er ingenting å sjå her som han ikkje vil vere nøgd med,» svara Gelgja.

Slik var det. Ingenting å sjå på henne som han ikkje ville vere nøgd med. Ingenting han ville kunne peike på og rase over. Ingenting. Men han ville aldri vere nøgd.

Dei korte, harde vingeslaga frå duene som sirkla rundt tårnet.

Vinden som lot silken henge, likegyldig, før den like likegyldig leika litt med den igjen.

Aila sat på sengekanten og visste ikkje om ho ville bli henta, eller om ho ikkje ville bli henta. Gelgja hadde ikkje høyrt noko i dag.

Tenestefolka til Tjølv hadde fortalt Gelgja at han hadde vore uroleg sidan dei fekk vite at far deira ville gifte seg på nytt. For to dagar sidan fortalte Gelgja henne at Tjølv hadde kasta noko i veggen så det knuste. Han hadde også ridd ut av palasset, og komme tilbake seint på kvelden. Aila trakk pusten langsomt og skjelvande ved tanken. Knuse noko og ri sin veg. Ho såg på hendene sine som kvilte i fanget. Smale, bleike hender, ingenting å sjå på dei som han ikkje ville vere nøgd med. Ikkje ei ujamn nagl, ikkje ei ripe i huden. Ho var bada, olja og kledd, og ho sat her og pusta og venta. Eller berre pusta. Ho visste ikkje. Men ho ville aldri løfte noko med desse hendene og kaste det. Aldri knuse noko med vilje.

Ein gong hadde ho mista eit glas i golvet.

Kong Jorol hadde snudd seg og sett på henne. Hendene hennar hadde mista all kraft under blikket hans, og glaset var glidd frå henne. Lyden kom langsomt til henne, på same måte som glaset hadde falle langsomt mot gulvet. Tusen små bitar glas rundt dei smale føtene hennar, og ho hadde blitt ståande og stirre på ein våt flekk på den eine sandalen. Ein flekk. Ho hadde knust noko, forårsaka noko, og stått midt mellom samankrøka tenarar som plukka glasbitar med raske fingre, og stirra på flekken på sandalen. Ho visste ikkje kva som var verst. At ho hadde forårsaka noko, eller at ho var ikkje plettfri. Mens ho sto der og stirra på sin eigen sandal hadde ho venta at faren skulle be om eit sverd. Ho høyrde stemma hans heilt tydeleg, ho høyrde at tenarane sprang og kom tilbake med sverdet, ho høyrde suset av den blotta klingen gjennom lufta mot hennar eigen hals. Pulsen i øyrene overdøyva alt. Men då ho såg opp hadde han gått ut av rommet.

Hjarta hennar kunne slutte å slå ein dag, men enn så lenge slo det. Enn så lenge sat ho her på sengekanten og pusta. Levande, på eit vis. Heile hennar kropp var redsle, men i hjarta hennar gøymde ho ei kjensle som ho mest aldri turde tenke på. Langt inne i hjarta hennar gøymde ho på eit hemmeleg hat mot far sin.

Ho tok det fram, som ein hemmeleg liten fugleunge, gøymd i ein bitteliten eske, svøpt i kvit silke, når ho var sikker på at ingen såg henne. Ho sat heilt, heilt stille og tenkte at ho opna eit løynd rom i hjarta, tok ut den vesle kassen, vikla av silken, lag for lag. Og der inne låg det sitrande, levande hatet. Eg hatar kong Jorol av Syrren, far min, som lot mor mi døy. Aila tenkte tanken heilt og tydeleg. Og så la ho den forsiktig tilbake i eska, vikla den inn i kvit silke igjen, og la den varsamt på plass i det vesle rommet i hjarta sitt, og turde ikkje tenke meir på det.

Resten av dagen ville ho vere redd for å bli oppdaga, redd for å bli henta, redd for at nokon skulle sjå eit glimt av kva ho hadde turd å tenke.

Disclaimer: Eg er ikkje ute etter ros, eigentleg. Så eg har lukka kommentarfeltet, så ingen skal føle seg forplikta.

Eg har raude kinn og raude negler med skit under. Eg lurer på kor mykje klatrerosa New Dawn vil vekse på ein sommar. Eg lurer på om den nye redaktøren vil hate alt eg har gjort. Eg lurer på om eg skal skaffe meg ein vanleg jobb. Eg elskar ungane mine. Eg elskar livet mitt. Eg har drukke for mykje te.

Frå no av og ein månad fram er det fem sider om dagen. Tjuefem sider med halvanna linjeavstand i veka. Eg reiser nok til sommarhuset i løpet av veka.

Eg er her.

Me er heile, alt er vakkert.

Posttillegg: Mandag morgon. Eg har fulgt jentungen på skulen. Sola skin, me hadde vårjakker på. På veg inn i hagen henta eg avisa, den kjem før posten. Og på side tre var det bilete av ungane mine. Fireåringen i grått og blått til venstre, sjuåringen i svart til høgre. Bror min påstår det ikkje er folkeleg å gå i museumsparken på “tradisjonsleik”-arrangement av Mållaget. At det er litt sånn hatt og stokk. Ungane mine er i alle fall folkelege nok. Særleg han minste. Folkelegare enn dei heslige buksene skal du leite lenge etter.

Og dersom du skulle ha ungar, og skjønar at dei ikkje blir sterke eller lukkelege av å tilbringe barndommen foran ein skjerm, så er det berre å lære dei nokre leikar.

Altså. Heilt ærleg. Eg er mot industrielt landbruk der grisar ikkje får gå fritt ute, der tusen såkalla frittgåande høns hakkar kvarandre ihjel fordi dei ikkje kan bli ferdig med rangeringa i så store grupper. Eg er mot å halde pelsdyr med store naturlege territorier i små bur tett på kvarandre, så dei er evig stressa og mismotige. Eg er mot å henge dyr opp ned før ein skjærer halsen over på dei og lar dei blø ihjel.

Men å verne om iberiasnigelen i Noreg fordi naturen kjem i ubalanse om ein utryddar ein art som nyleg er komme hit og ikkje har naturlege fiendar?

Og at me ikkje skal vere slemme mot sniglane fordi det kan vise seg i framtida at dei likevel kan føle smerte?

- Vi er ikke begeistret for at løsningen skal være å drepe sneglene. Vi antar i dag at sneglene ikke kan føle smerte og ubehag, men slik har man jo tenkt om dyrearter tidligere hvor det viste seg at de kunne føle smerte likevel. Om de faktisk kan føle smerte, er det ikke akseptabelt å drepe dem. Der man er i tvil, skal man være føre var, sier informasjonsansvarlig i Dyrebeskyttelsen Norge, Odd Harald Eidsmo.

Hohoho! Du kan komme her og ta med deg alle dei tusenvis av sniglane som tyt fram i hagen min, og ta dei med deg heim, Eidsmo. Du kan ha dei hos deg og kose med dei og fore dei med salat. Velbekomme. Jo fortare du kjem, jo fleire reddar du frå saksa mi.

Og veit du, bioforsker og professor i landbruksmeteorologi, Arild Andersen, ved Universitetet for miljø og biovitenskap på Ås, du kan asfaltere din eigen hage.
Eg føretrekk liksom planter i min.

- Man trenger ikke drepe sneglen for å bli kvitt den. Ofte kan det være vel så effektivt å fjerne sneglens livsgrunnlag. Mitt hovedråd er å anlegge hagen slik at sneglene ikke trives der. Sneglen liker hager med mye mat, fuktighet og gjemmesteder. Dersom dette tas vekk, vil mest sannsynlig også sneglen forsvinne av seg selv, forteller Andersen.

Gaaah!

Uansett om ein likar nye eller gamle bøker best, om ein let seg begeistre av Ibsen eller Ragde, så vil me gjerne at bøker skal stå i hylla hos bokhandlarane.

Eg har berre vore i London ein gong som vaksen, og blei nærast litt manisk kjøpelysten av bokhandlarane der. For når eg har lese ei god bok, går eg gjerne til hylla og ser om forfattaren har skrive meir. I følge norske bokhandlarhyller har h*n sjeldan det. Men i London hadde forfattarane skrive mange bøker. Pent alfabetisert, på rekke og rad.

Eg har forstått det slik at nesten alle bøker på skjønnlitteraturhyllene her til lands blir bytta ut årleg. Først hardback, så pocket, så januarsalg, så mammut, så borte vekk.
(Og så blir det Karius og Baktus-stemning. Ikkje ein smule igjen.)

Nokon har forklart meg at dette handlar om skatt og moms og lagringsplass og slikt. At butikkane bør ha minst mogleg på hyllene, og endå mindre på lagerrommet. At ting som ikkje kan selgast med det samme må bort.

Eg ser for meg kva som skjer med det som ikkje forsvinn for ti kroner på mammut. Dei bøkene som nokre folk har tenkt ut og skrive, eit forlag har tenkt at denne boka er bra nok til å bli utgitt. Men media kasta seg ikkje over boka, den drukna litt, blei borte i Märtha-nyhende og bestselgarar og bøker som heiter noko med fitte. Kan hende skriv forfattaren ei bok fem år seinare som slår gjennom. Kan hende ville nokre av lesarane syns den første var ei perle. Om dei hadde funne den, men det gjer dei ikkje. Den er borte.
(undrande barnekvinne: Blir den brent? makulert? levert til gjenvinning? blir den dopapir?)

Nokre bøker blir ikkje klassikarar før dei har vore ute ei tid. Og nokre bøker kan vere mine og dine favorittar sjølv om ingen syns dei er klassikarar.

Eg les ikkje hundrevis av bøker i året, det er mykje eg ikkje får med meg.
Eg tingar ikkje Vinduet eingong. Det er rett og slett veldig sannsynleg at det kvart år blir destruert hundrevis av bøker som eg hadde likt. Ein dag, når ungane er større og eg begynner å lese mykje igjen, då ville det vore så fint om desse bøkene var blant oss framleis. Eit og anna eksemplar, her og der, på hyllene i norske bokhandlarar. Ikkje berre på lageret til biblioteket, der eg aldri slepp inn.

For i London tek dei ikkje vare på dei norske bøkene, det må me gjere sjølve.

Fireåringen er i den magiske alderen der ting skjer på ordentleg fordi ein finn på dei. Han er lite oppteken av smålege ting som narrativ og sluttpoeng. Derfor pleier vitsane hans ende med at nokon andre seier “no er det middag” eller “no må du pusse tenner”.

I går fortalte han denne veldig fine vitsen:

Fireåringen: Det var ein gong ein tomat. Så kom det ein bil køyrande. Så kom det eit fly og kræsja rett inn i bilen. Pang! Kræsj! Og så kom det eit romskip og kræsja rett inn i flyet! Wham! Pang! Og så kom det eit lyn og traff romskipet! Ka-pang!

Eg: Kva skjedde med tomaten då?

Fireåringen: Den måtte slåss med ein dinosarus rex.

Spelutviklaren Ernest Adams har vore i Noreg for å snakke om dataspel.
Og det var direkte oppløftande:

- Det dummeste jeg ser er «rosa spill», altså spill som på en lettvint måte frir til en eller annen klisjeidé om hva som er feminint. Vi vet jo masse om jenters spillvaner. Jenter liker å skape ting, noe suksessen med «Sims» med all tydelighet har vist.

Etter side opp og ned i avisene med seksualisert vald, spel etter spel med halvnakne damer og dreping, og idiotiske tv-tilbod retta mot kvinner, er det fint at nokon vaknar.

Jenter og kvinner har interesser. Dei likar å gjere ting, og dei likar å gjere ting saman. Dei er ikkje berre sukkersøte pyntedukker som vil ha rosa lego og ponnyar som liknar pornoskuespelarar.
Kvinner har andre interesser enn å leike med klisjear, og dei har pengar sjølv.

På tide at dei som utviklar produkt for kvinner oppdagar at me ikkje er glitterkveg.