På NRK sine nyhende i radioen i dag vart den nye lova som gjer det mogeleg å forske på befrukta egg diskutert. Ein eller annan gnom klarte å seie noko om at «det er altså berre overtallige egg som kan forskast på, altså befrukta egg som ellers ville blitt kasta». Synd å kaste dei, liksom. Akkurat det poenget står for meg som det minst relevante i denne saka.

Forskning på befrukta egg gjer det altså, i følge dei som har vit på det, mogeleg å undersøkje om det befrukta egget vil vakse opp og bli til eit barn som vil vera eigna som donor for eldre søsken med sjukdommar. Ei problemstilling som vart aktuelisert av den såkalla Mehmet-saka for tre år sidan, der både SV og FrP skifta syn på slik forskning etter at vesle Mehmet med sin sjeldne blodsjukdom vart avbild i media med fortvila foreldre som ba om hjelp til å sikre seg at det neste barnet dei fekk ville kunne vere donor. Foreldra til Mehmet fekk dispensasjon, og no vart det altså lovendring.

Eit slikt søsken vart omtala som hjelpesøsken. Eit omgrep som nok kan provosere, men då provoserer i kraft av å vere eit dekkande omgrep, eit omgrep som faktisk seier noko om kva foreldra har planlagt for sitt ufødde barn.
Foreldra har planlagt at det ufødde barnet skal donere organ, som til dømes nyre eller ryggmarg til sitt eldre søsken.

I papirutgåva av anten VG eller Dagbladet i dag (eg las begge på ferja og tok dei ikkje med heim, og saka manglar i nettutgåvene) sto det om ein tysk mann som er svært fortvila over at søstera hans ikkje vil donere ryggmarg til han. mannen er døyande og har tre born, og står altså fram i nasjonale og internasjonale media med sin indignasjon over at søstera ikkje vil redde livet hans, då ho er einaste mogelege donor.

Eg forstår den døyande mannen. Eg forstår foreldra til Mehmet. Om ein av mine born hadde ein livtrugande sjukdom, og dei berre kunne bli friske av ein organdonasjon frå eit søsken som ikkje fanst, ville eg sikkert vore viljug til å føde enno eit barn. Eg ville gjort alt eg kunne.

Fordi eg som mor ikkje berre ville, men måtte velge at mitt komande barn skulle vere organdonor.
Men ingen har rett til å krevje andre sin ryggmarg. Ein kan spørje. Men å seie nei, når ein er fødd inn i denne verda etter nitid seleksjon nettopp for å vere donor, er det eit val? Ein er planlagt, unnfanga, forska på og vald ut til å verte fødd, fordi ein skal vere hjelpesøsken. Kva om lillebror sa nei likevel? Og har dei tenkt å la dei dødssjuke borna vente til lillebror vert 18, slik at dei kan spørje ein myndig person?

Situasjonen er umogeleg. Foreldre kan ikkje la sjansen til å redde dødssjuke born gå frå seg, og dei vert sett i ein posisjon der dei må velge mellom å la det barnet dei elskar døy utan hjelp, eller la det barnet dei ikkje har fått skulle vere donor utan å bli spurt.
Dei må velge å eige kroppen og kroppsdelane, eige med hud og hår, eit lite menneske som dei ikkje eig. Som eig seg sjølv, men ikkje vert spurt. Og som om han vart spurt, ikkje kunne seie nei.

Derfor burde sjansen ikkje vere der. Valget skulle ikkje vere der.

Denne lova, eller den tolkninga av lova som medfører dette valet, set foreldre i ein posisjon som foreldre aldri skulle vere i. For kva med komplikasjonane? Kva om hjelpebarnet fekk alvorlege skader? Kva om det døydde? Ikkje overvegande sannsynleg, men mogeleg. Korleis skal foreldra leve med det?

Kven av borna dine elskar du mest?
Spørsmålet kjem til Sophie i ein konsentrasjonsleir, der ho kan få velge kven av borna hennar som skal overleva (i «Sophies valg», ei bok av William Styron). Ein utsøkt ondskapsull torturmetode, som øydelegg ei mor for alltid.

Velmeinande politikarar kan vere utsøkt ondskapsfulle.

Advertisements