Born kan vere forstrekte. Vaksne oppdagar talent eller evner hos born, lovprisar dei og formidlar forventning. Born som snakkar tidleg, er flinke til å teikne, spele fotball eller spelar fint på fiolin mens dei jamnaldrande framleis spelar jækla stygt.
Det er ikkje ei forbanning å vere flink, men eg har snakka med mange som opplevde det slik.
Det er heller ikkje ei forbanning å ha søsken som er flinke, men det kan opplevast slik.
Dei vaksne formidlar til born kva som skal til for å vere bra nok. Born får skryt, milde blikk, varme smil, ein god klem. Alt fortel dei kva tid dei held mål. Dei vaksne set måla, og det hender dei vert sett rett utanfor rekkevidde. Eller akkurat på streken, der barnet må yte sitt beste for å klare det.
Det er deileg å yte sitt beste.
Men eins beste varierar. Det eg klarar i dag, klarte eg kanskje ikkje forrige veke, og neste veke klarar eg kanskje endå mindre.

Er det vanskeleg å lære born å vere nøgde med eigen innsats, å glede seg over at ein har ytt? Det kan sjå slik ut. Men samstundes ser born ut til å ha meistringsglede heilt av seg sjølve, om ein berre kan glede seg saman med dei over akkurat det dei får til.

Vaksne kan vere forstrekte. Tida strekk ikkje til, kreftene strekk ikkje til. Fordi ein berre er seg, og berre kan akkurat så masse, orkar akkurat det ein orkar og får til akkurat det ein får til. Sjølv om ein strekk seg.
Å kjenne sine eigne avgrensingar og sin eigen styrke, er noko av det vanskelegaste. For me vil så gjerne vere betre enn me er. Ein har kanskje lært som barn å sette måla sine akkurat på grensa av kva ein klarar på ein god dag. Eller ein har lært å sette måla sine etter kva sidemannen i klasserommet oppnådde, eller kva søsken fekk til.

Korleis kan ein vere open for kva ein sjølv får til? Korleis kan ein vere nøgd med si eiga yteevne?

Og korleis kan ein strekke seg utan å forstrekke seg?

Som foreldre skuldar me ungane våre å prøve. For om me skal lære born noko, må me kunne det sjølv først.
Ein foreldrer som slit seg ut på alle arenaer, og samstundes dyrkar sitt eige dårlege samvit over skitne krokar, manglande juletrelys på den forsømte hagen sin einebærbusk, får klump i magen over at ein ikkje drar til Hemsedal på skitur med ungane, og syns ein i det heile tatt er ein ganske dårleg mor eller far, kva får ein formidla til ungane sine?

Og kva er premien til slutt?

I vår kultur vert me tilbudt ein Gud som forventar anger frå syndarar. Dette ser ut til å verte omsett til moderne norsk til «dårleg samvit for å ikkje strekke til». Dyrker me i dag ein ikkje-religiøs, indre guddom som let folk passere Perleporten om dei sørga for å aldri strekke til?

– Jasså, fru Marie Hansen? No er du dau.
– Ja, eg døydde før krumkakene var ferdige.
– Bra. Uferdige julekaker og dårleg samvit. *notere*
– Og som eg ser ut, her eg står.
– Er du ikkje nøgd med utsjånaden?
-Nei, eg klarte aldri å komme ned i størrelse 36 igjen før eg døydde.
– Fint. Kva med ungane?
– Åh, det er så fælt. Me skaffa oss aldri piano, og ikkje fekk dei gå på ballett. Eg skammar meg slik.
– Skam. Utmerka. *notere*

Ein skulle tru det venta løn i Himmelen, slik folk lar vere med å like seg sjølve, lar vere å nyte livene sine, og lar vere å rose kvarandre for å berre vere til.

Advertisements