I blåggen Kristendommen fann eg i dag eit hjartesukk over «bibelske begrep» som forsvinn frå det norske språket. I den samanheng blir Ole Paus sitert for å ha sagt følgande:

Ordet barmhjertighet beskriver en følelse. Blir ordet borte, forsvinner også følelsen. Barmhjertighet uten barmhjertighetsbegrepet finnes ikke

og vidare:

Og det er det samme med ydmykhet, ærefrykt, hengivenhet. Mange slike myke ord er blitt borte underveis. Jeg har lyst til å lage en kirkegårdshistorie som viser oss hvor alle de små ordene ligger begravet, de vi lot dø fordi vi trodde vi ikke trengte dem lenger. Jeg savner dem.

Først ordet. Så kjensla. Og utan ordet forsvinn kjensla.
Barmhjertighet. Ydmykhet. Ærefrykt. Hengivenhet. Ord som altså forsvinn frå først språk, så kjensleliv. Angiveleg sagt av Paus, gjengjeve av redaksjonen på Kristendommen.

Mitt første møte med skepsisen mot Bibelens påstand om at «I begynnelsen var Ordet» var gjennom døvesamfunnet. Om ordet kom først (og ordet var Gud), kva med dei som ikkje nyttar ord? Ikkje høyrer eller seier ord? Og kva med dei som ikkje les ord? Er dei utan det grunnleggande menneskelege? Utan tilgang til Gud?

Lingvistane, antropologane og psykologane har her gjort felles sak av å undersøke språk, tanke, sansing og kjensler.

Den rådande oppfatninga blant desse er no at menneska har førspråklege tankar og kjensler.
Men språket ser ut til å ha ein irreversibel påverknad på tankane.
Når språket først er introdusert, fungerer det organiserande og fasciliterande for tankane og tenkingen.
Gjennom språket får me tenkereiskapar til å organisere kjensler og persepsjon, me forstår verda og oss sjølve gjennom tenking, som altså nærast utelukkande føregår språkleg når språket først er internalisert som tankeverktøy.

Men ser me då berre det me har språk for?

Nei, me gjer ikkje det. Folkeslag som kun har få ord for fargar («lys» og «mørk»), kan likevel plukke ut gode døme på blå, grøn, raud og gul frå ein skala. Dei ser primærfargane, slik folk med ord for desse fargane også gjer det.

Kva så med kjensler? Gjenkjenner me kun kjensler me har ord for?

Nei, slik er det heller ikkje. Folk som knapt kan fleire ord for kjensler enn «redd, glad og sint» kan likevel gjenkjenne iver, ømhet, skam, skuld, melankoli og irritasjon som tilstander i eigen kropp, gjerne også knytta til ønska og uønska sosiale situasjonar. Og folk som har eit svært godt ordforråd kan mangle evne til å gjenkjenne, akseptere, forstå og formidle eigne kjensler.

Språket opnar for sjølvrefleksjon, nyansar i sjølvforståing og forståing av andre.
Språket vårt er så uovertruffent som tankereiskap og kommunikasjonsverktøy at me i blant trur det er einerådande.
Det er det ikkje.
Barmhjertighet i seg sjølv er språklaust.

Advertisements