norm f1 (lat. norma ‘vinkelmål, rettesnor’) 1 godteken regel, rettesnor, mønster, målestokk etiske n-er / n-er for god åtferd / setje opp ei n- for skriftmålet / det normale tene det som er n-a i yrket

Eg skriv ei bok på nynorsk. Det hender eg grip meg i å tenke «dette hadde vore enklare på bokmål». Men det hender også eg tenker «mi neste bok skal vere krim/samtidslitteratur/kort/uspanande/psykologisk erkjenningslitteratur/den store norske samlivsromanen (osb) for det er nok mykje enklare». Eg har kategorisert tanken «dette hadde vore enklare på bokmål» saman med dei andre «alt eg ikkje gjer nett no virkar faen meg enklare»-illusjonane.

Men ser det ut til at andre tek tanken om at «dette hadde vore enklare på bokmål» på alvor. Journalist og forfattar Brynjulf Jung Tjønn sitt farvel til nynorsken (Aftenposten 16.04.08 ) har vekt merksemd. Han syns valfridommen er svimlande og vil ikkje bruke nynorsken meir. Forfattar Aina Basso ser poenget, men held ut grunna personlege og politiske overtydingar. Journalist Anne V på Firdabloggen syns nynorsk er for komplisert å bruke i praksis, og gjer merksam på at det ikkje handlar om at bokmål står sterkare, men at nynorsken driv og gjer seg umogleg, og ho har debattert i avisene.
Eg undrast.

Det hender folk seier til meg at dei gjerne vil skrive nynorsk, men er redde for å skrive feil. Kan det vere så enkelt, også for Jung Tjønn og Anne V? Kan det vere redsla for grammatiske feilgrep som gjer valfridommen svimlande?
Hege Myklebust, leiaren i Noregs mållag, har tru på ei tydeleg og klår normering av nynorsken. Men ho skreiv også til meg (då eg klaga meg over korleis eg skulle få plass til mi stemme innan denne føreståande normeringa):

Avil – du skriv som du vil, det gjer du òg i dag, dels innanfor og dels utanfor det som er offisiell nynorsknorm.

Det er nettopp det eg gjer. Og det gjeld alle som skriv. Dei skriv som dei vil også på bokmål, anten dei skriv om å stjæle hester eller er meir eksperimentelle. Eg forstår journalistar som ønsker seg klåre normer, men eg forstår ikkje forfattarar som svimlar over valfridom. Me gjer faktisk akkurat som me vil, uansett.

Å leve med mangfald og valfridom gjer skribenten merksam på sitt eige ansvar for språket sitt på ein heilt annan måte enn om ein kan slå opp kvar tøddel og få eintydige svar.
Men fridommen og ansvaret er i mine auge det same uansett. Nokre språkbrukarar skal følge reglane, andre skal tøye dei. Journalistar, lærarar, elevar og lærebokforfattarar skal (hovudsakleg) følge reglane.

Nokre av oss skal ikkje leve opp til nokon norm, verken når det gjeld narrativ, innhald eller grammatikk. Me skal gjere det me vil og det som fungerer mellom oss og lesarane, og så kan alle andre blande seg utanom.

Mens eg har arbeidd med boka har eg gjort mange språklege val, og eg er enno ikkje ferdig. For me er ikkje komme til korrekturen, og det er vel då det vil vise seg om eg er innovativ, grei eller berre vrang.
Eg har endra språket frå å vere gammaldags og litt tungt (det var meininga at lesaren skulle få ei kjensle av å lese ei eldre bok, noko som ville gje det fantastiske universet autensitet) til å vere lettare og meir tilgjengeleg (det hjelper ikkje at ei bok er kul om ingen orkar lese ho). Eg held på enkelte ord som eg likar godt, som nok er «veldig nynorske», mens eg gruer meg forferdeleg til å endre fortelling til forteljing (eg førebur meg på å velge mine kjepphestar med omhu).

[sitronskrift] Og det fine med å skrive på eit målføre som berre eit forsvinnande mindretal av lesarane kjenner seg trygge på at dei kan skrive grammatisk riktig, er at dei fleste lesarane heller ikkje vil kunne knipe meg i å gjere feil. Så lenge eg gjer konsekvent feil. [/sitronskrift]

Poenget er vel ganske enkelt: Å skrive bok er å velge og å ha sjølvstendig ansvar for språk og fortelling, uansett målføre. Det kan virke enklare å skrive bokmål, men eg trur det er ein illusjon. Stemma di må du finne samma faen, og bokmålsordboka kjem ikkje til å gjere det for deg.

Advertisements