Overgangssituasjonar

Har du barnehagebarn? Då kjenner du nok omgrepet overgangssituasjon. Det er eit ord pedagogar brukar for å seie noko om at ein skiftar aktivitet. Frå å leike til å skulle ete ved bordet, frå å vere inne til å komme seg ut på tur, frå å vere i barnehagen til å sitje i bilen til foreldra på veg heim.

Det er eit greitt ord, som ein umiddelbart forstår. Når eg googlar det kjem det opp saman med ord som ”observasjon”, og i setningar som ”overgangssituasjonar er ofte kaotiske”, ”få flyt i overgangssituasjonane” og ”redusere åtferdsvanskar”.

Det rare er at ordet berre blir brukt om små borns kvardag.

Kva med oss vaksne?

Er overgangssituasjonane våre ryddige, og heilt utan åtferdsvanskar?

Ved bruk av same metode som pedagogane som skriv om barnehagane, altså observasjon, har eg avdekka omfattande vanskar med overgangssituasjonar i eige liv.

Faktisk utgjer krevjande overgangssituasjonar det meste av kvardagen.

Først må eg forlate dyna og stå opp.
Det gjer ikkje vondt å vere vaken, eller dusje, eller ete frukost.
Eg likar eigentleg alle dei vanlege aktivitetane i løpet av ein dag. Men der, under dyna, kjennes det alltid litt dramatisk å trekkje av seg det varme, mjuke skjoldet og vere i overgangssituasjonen mellom seng og dusj.

Beint fram kaotisk vil eg ikkje seie det er, når eg snåvar meg kring senga, men likevel hender det eg ligg nokre minutt i senga for å handtere situasjonen eg skal ut i.

Slik fortset det, dagen ut. Oftast er klokka eit par minutt over heil når eg hentar folk på venterommet. Likeeins strevar eg framleis med å avslutte samtalane kvart på. Eg kjem meg sjeldan til lunsj akkurat tolv, og når arbeidsdagen er slutt hender det stadig at eg blir hengjande på kontoret og sjekke journalar og timeplanar, medan ektefellen står utanfor og ventar.

Hamnar eg først i sofaen er overgangssituasjonen mellom wordfeud og praktisk arbeid i hagen, eller ein joggetur, avskrekkande nok til at eg blir liggjande på sofaputene med dårleg samvit i timevis.

Overgangane mellom dei ulike daglege aktivitetane er med andre ord prega av tregleik.

Lekamen min motset seg endringar av rørsletilstanden, forklarar Newtons andre lov. I følgje fysikken er ikkje dette noko som er betre hos vaksne enn hos barnehageborn, snarare tvert om: Tregleiken til ein lekam er proporsjonal med massen til lekamen.

Dette forklarer kanskje kvifor overgangen frå eitt element til eit anna også oppleves meir dramatisk med åra.

Som barn fniste me alltid av dei vaksne då dei skulle bade. Særleg mor mi, som med hyl og stønn og dramatiske armrørsler senka lekamen i fjordvatnet med maksimal tregleik.

I sommar har eg berre bada i havet ein einaste gong. Overgangen frå luft til vatn har vore for overveldande. Eg kan ikkje ein gong skulde på temperaturforskjellane, for det har vore like kaldt i begge element.

Den eine gongen eg kom meg ut i havet, var det med ein tregleik som hadde imponert Newton, for så stor er trass alt ikkje lekamen min.

Eg trur eg brukte den beste delen av eit kvarter.

Ungane heia, først entusiastisk, og seinare litt slik ein viftar halvhjerta med flagga når deltakar nummer 43 kjem over målstreken, og til sist direkte oppgitt.

– No må du komme deg uti, elles sprutar me vatn på deg, ropa ein av dei andre ungane.

Mine eigne såg med frydblanda skrekk på veninna, som såg ut til å tru at ein ville overleve å sprøyte iskaldt vatn på meg, der eg hadde vakla meg uti til omlag midt på låra.

Trass i ei skarp, munnleg åtvaring, kom altså ein handlaga vifte av saltvatn gjennom lufta. Ein knapp deciliter fjord traff meg på mageskinnet.

Det var då overgangssituasjonen vart kaotisk og prega av åtferdsvanskar.

Eg hylte, kava med armane, og i følgje observatørane likna eg eit helikopter på veg gjennom ein foss. Nokre påsto at eg hadde banna, andre meinte eg hadde påkalla høgare makter. Heile opptrinnet kunne ha vore skremmande, om det var tale om yngre og meir sårbare born.
Men alt eg hadde av publikum var gapskrattande, store ungar, utan kjenslevar empati for utfordringane mine.

Til sist fekk eg flyt i heile overgangssituasjonen, samla lekamen til kontrollerte rørsler, og svømde med rolege tak ut i den nye situasjonen, elementet vatn.

Det var ikkje så kaldt, kunne eg seie etterpå.

No står eg midt i fleire overgangssituasjonar. Sommaren blir snart haust, ferietid blir arbeidstid, og om få år blir eg femti. Det vil by på utfordringar, alt saman.

Har eg lært noko av sommarens sjølvobservasjonar på feltet?
Er eg betre budd?

Ja, dette har eg lært: Også vaksne må ta overgangssituasjonane sine på alvor, og gjere maksimalt ut av dei, når høvet byr seg. Elles får verken ungane eller eg like mykje å le av.

  • Frå førre fredagsspalte i Haugesunds avis

Nynorskjudas

Jeg har fått publisert to romaner, en duologi, altså en sammenhengende historie over to bøker. På nynorsk. Dermed er jeg nynorskforfatter.

(Dersom bøkene hadde vært på bokmål hadde jeg nok bare vært forfatter. Bokmålsforfatter: 163 treff på google, nynorskforfatter gir 4230 treff + egen wikipediaartikkel)

Da jeg begynte på Eirabu-prosjektet var nynorsken min temmelig rusten. Men det ble fort tydelig for både forlag og meg at den fortellingen ikke fungerte på bokmål. Den måtte være på nynorsk. Det ble den barskere, mer autentisk og troverdig av. Og Eirabu måtte være troverdig. Det norske folk skulle lese voksenfantasy, og jeg visste jeg ville møte mye skepsis. Jeg var nødt til å forføre leserne, og en nynorsk språkdrakt var nødvendig.

Nynorskjudas

Nynorskjudas I

Jeg er født i Bergen og har snakket bergensk hjemme hele barndommen. Da jeg var 6 år flyttet vi til en nynorskkommune, og derfor har jeg både en grundig nynorskopplæring fra barne- og ungdomsskolen, og en dialekt som ligger nær det nynorske skriftspråket. Det er fint å ha to dialekter, og det er fint å ha skriftspråk som reflekterer særpreget ved dialektene.
Jeg valgte bokmål som hovedmål på videregående, man vil gjerne være reelt tospråklig skriftlig når man er det munntlig.
Siden studerte jeg en del år i Bergen og skrev alle eksamensoppgaver på bokmål, og da jeg flyttet til Danmark var det bokmål jeg brukte som akademisk språk, selv om det etterhvert nok ble mer påvirket av dansk enn jeg var klar over.

Derfor var bokmål også det naturlige internettspråket mitt.

nynorskjudas1

Nynorskjudas II

Så da jeg bestemte meg for å skrive en roman på nynorsk, måtte jeg øve. Jeg konverterte til nynorsk på internett, sms, epost og på jobb. Øve, øve, øve om man skal bli flink.

Jeg ble flink.

Jeg fikk gitt ut bøkene.

Plutselig var jeg altså nynorskforfatter. Journalister spurte meg om språket, om nynorsken, og jeg svarte. Det var vanskelig, så jeg begynte å fjase med det. De fleste som skriver romaner på nynorsk gjør det rett og slett fordi det er språket deres. Det er ikke noen annen grunn, og behøver heller ikke være det.
Likevel blir man spurt, og jeg hadde ikke så veldig lyst til å svare «jeg skrev Eirabu-bøkene på nynorsk fordi det handler om vikingaktige greier og skal føles litt gammelt og røft og ruralt». Det ville være å fornærme omtrent samtlige (urbane og moderne) nynorskforforfattere, nynorskbrukere generelt, og bidra til å marginalisere språket. Jeg ville blitt en nynorskjudas. Ingen vil være nynorskjudas.

Nå har jeg et nytt romanprosjekt, der handlingen dels foregår i Bergen, dels i Tyskland og Polen. Et litt konservativt bokmål, slik den bergenske stemmen i hodet mitt snakker, er den mest naturlige stemmen å fortelle denne historien med.

Men jeg må øve.

Jeg må sprenge emg ut av det språket jeg skrev meg inn i gjennom Eirabu-prosjektet.

Jeg burde konvertere til bokmål, på blogg, sms, epost og på facebook.

Men det tør jeg ikke. Jeg har skrevet et par kronikker og antologibidrag på bokmål siden jeg ble nynorskforfatter, og hver gang har noen kommet med hånlige kommentarer. Jeg står i fare for å bli nynorskjudas, selv om jeg ikke sier et vondt ord om språket. Bare ved å ikke bruke det, blir jeg en sviker.

Det er rart, egentlig. Folk som har gitt ut bokmålsbøker først, og deretter gir ut noe på nynorsk, hva slags tilbakemeldinger får de? Det lurer jeg på.

Og så tenker jeg på Cornelius Jakhelln, som sier at kunsten ikke er redd.

Og så skifter Haustljos-bloggen navn til Vårlys.

Nynorskjudas III

Nynorskjudas III

Vørterbrød 2.0

Vørterbrød med brunost er heilt opplagt noko av det næraste mat kjem snop, og for meg smakar det meir jul enn gløgg og pepparkaker og pinnekjøt til saman.

Og som kjent: Baking gjer deg lukkeleg.

Men vørterbrøda eg har bakt dei siste åra har ikkje vore heilt så gode som eg ville. Litt for tunge, ein anelse smuldrete, og slett ikkje så saftige og smakfulle og fantastiske som eg ønska meg.

På tide med utvikling!
Om Haugesunds husmorsskules kokebok har betaversjonen, presenterer eg for dykk: Vørterbrød 2.0. Behold the åsåm vørterbrød of 2014!

Utgangspunktet var den gamle oppskrifta:
450 g fint kveitemjøl, 450 g fint rugmjøl, 50 g gjær, 1/2 liter mjølk, 1/4 teskei malt nellik, 1/4 teskei malt svart pepar og 1,5 dl sirup.
I tillegg to nye ingrediensar! Følg med!

Fordeig:
Eg blanda kveitemjølet med mindre tørrgjær enn i oppskrifta (omlag halvdelen av kva som er i dei der posane), og litt meir krydder (halv teskei nellik og halv teskei pepar).
Oppi med mjølk som verken er kroppsvarm eller kjøleskapskald (kunne den sikkert vore, men då ville det tatt endå lenger tid, så den fekk 30 sekund i mikroen).
Dette køyrde eg lenge nok i kenwooden til at deigen besto glutenprøven, det vil seie at den heng saman med nokre strengar (ikkje heilt tyggegummi, men samanhengande på eit vis) når ein strekk ein liten klatt deig mellom to fingrar.
Kveitemjølsdeig (ikkje spelt! spelt blir øydelagt av å få juling!) treng full rulle i maskina omlag ti minutt for å bli sånn seig og samanhengande.

Så fekk deigen bli ståande i maskina med handkle over seg ei god stund. Jo kaldare mjølk, jo lenger. Min sto vel i to timar, og så hadde den heva såpass at eg køyrde maskina ein kjapp runde og slo deigen ned, før den fekk stå ein time til.

Deig (fordeig + resten av ingrediensane):
Fram med rugmjølet, og oppi mjølet med den eine nye ingrediensen 200 gram rosiner. Begynner du å bli utolmodig no kan du ha resten av gjæret frå posen oppi saman med rugmjølet, så går siste del raskare.
Så fekk rugmjølet komme i deigen, saman med sirupen, og så den andre nye ingrediensen vørterøl. Om lag 1/3 flaske trur eg. Kaldt frå kjøleskapet, her leikar med ikkje langsam baking!
Blei litt i overkant blautt, så eg justerte med litt meir kveitemjøl.

Ein ny runde med maskina, ikkje like hardt råkøyr som på fordeigen, og ny heving.

Lot den stå vel halvannan time, får eg hadde den i formene.
I kjellaren har me hatt to slike hevekurver ståande i årevis utan å bruke dei, på tide å blåse støvet av dei.
Smørast med olje og dryssast med mjøl, sto det på lappen. Så eg gjorde akkurat det.
Og deigen knar eg i maskina, herregud, det går faktisk an. På dette tidspunktet har faktisk ikkje deigen vore ute av kenwooden.
Men det skulle den no. Ut på mjølstrødd bakebord, delt opp og forma sånn nokolunde til kurvene, strødd godt med mjøl og oppi korga med seg.

Ny heving, denne gong i omnen på heveprogram med damp, eg vil trass alt legge meg ein eller annan gong.

image

Steikomnen på varmluft på 180 grader, og når brøda er heva er det berre å velte dei over på ei plate og vips i omnen.

image

Etter omlag 50 minutt var dei ferdige.
Saftige brød med god kryddersmak, verken smuldrete eller tunge.

Perfekte vørterbrød!

Oppsummert:
Fordeig: 450 g fint kveitemjøl, 30 g gjær, 1/2 liter mjølk, 1/2 teskei malt nellik, 1/2 teskei malt svart pepar.

Etter fordeigen har heva lenge og vel tilsett du:
450 g fint rugmjøl, 200 g rosiner, 1/3 flaske vørterøl og 1,5 dl sirup. Juster med litt meir kveitemjøl til deigen blir passe, men ikkje for tørr.

2 brød, hever i korg eller på plate.
Steike på 180 grader celsius varmluft i omlag 50 minutt.

Fangirlbonanza

Stikkord

, , ,

Då Lene Kaaberbøl var 16 år hadde ho utgitt sine første fire bøker, og kunne kjøpe seg hest utan å spørje foreldra om lov.

No har ho skrive 43 bøker, i tillegg til teater og musikalar, og til neste år kjem storproduksjonen Skammarens dotter på kino.
Ho har vunne ein haug med prisar, er omsett til 30+ språk og er heilt utan sidestykke Nordens fantasydronning.

Kaaberbøl er på turné i Noreg nett no, og om du har sjanse til å få sett henne, så hiv deg rundt.

Her er rett og slett ein lukkeleg fangirlbonanza frå Falturiltu-festivalen på Stord:

Lene Kaaberbøl (og eg!) i stallen på Tyse

Lene Kaaberbøl (og eg!) i stallen på Tyse

Opningsfesten i Kulturhuset

Opningsfesten i Kulturhuset

Fangirlselfie!

Fangirlselfie!

Og midt i all meg-meg-meg passar det fint å vise fram at eg jaggu har fantastiske ungar også!
Her dansar Liva på opningsfesten for Falturiltu:

Stord kulturskules danseensemble, skejrmdump frå sunnhordland.no

Stord kulturskules danseensemble, skjermdump frå sunnhordland.no

Og her opnar ordføraren kunstutstilling, medein av kunstnarane – sonen min Halfdan – sentralt plassert i lilla jakke.

Opning av kunstutstillinga til 6-klassane på Leirvik og Hystad Skjermdump frå Stordnytt.no

Opning av kunstutstillinga til 6-klassane på Leirvik og Hystad
Skjermdump frå Stordnytt.no

Det skal dei ha, sjetteklassingane: Dei har laga mykje flott fantasyinspirert kunst! Utstillinga heng i Kunsthallen i Stord kulturhus, der eg og Trio Vest skal vise fram Eirabu-førestillinga vår på torsdag.

drakarfabeldyrFalturiltufestival, altså. No manglar me berre at mannen min kler seg ut som ein drake og spring gjennom Vikjo. Men hald ikkje pusten.

Forfattarsyssel: Å lage problem for seg sjølv

I dag morges vakna eg i eit heilt stille hus, på ei nesten heilt stille øy. Utanfor raslar ospa i vinden, nokre kviger ruslar på beitet mellom huset og fjorden. Elles er det heilt, heilt stille.

Eg er her for å skrive.
Eg har vore vaken sidan klokka halv ni, eg har ikkje dusja, eg har ikkje gjort noko som helst utover å sitje med datamaskina.

Manus har auka med omlag fem ord.

Eg har lese eit titals wikipedia-artiklar, dei fleste ligg framleis opne i faner øvst på skjermen. Eg har lese nokre kronikkar og artiklar, og eit essay. Alt saman kan kallast research. Innimellom har eg vore på facebook og twitter og slikt, og eg har lese nokre artiklar som slett ikkje er research, i tillegg til at eg har sett to videoar (ein på 7 sekund med ein geitekilling som brekar, og ein litt lengre med ei and som har mista andungane sine ned i ei rist).

Hovudutfordringa akkurat no er at eg har så store ambisjonar for denne boka.

«Gå inn i det som er smertefullt»

Dei siste to-tre åra har eg freista skrive sosialrealistisk og smått. Eg har skrive nokre heilt korte tekstar, det har gått fint. Men så har eg skrive nokre romanutkast, og dei har vore frykteleg dårlege. Keisame og innhaldslause, rett og slett utan verken mål, meining eller underhaldningsverdi.
Planen var at etter Eirabu skulle eg skrive slike korte romanar som andre forfattarar gjer. Ei i året, helst, slik at eg kunne bli nesten heiltidsforfattar.
«Gå inn i det som er smertefullt», «berre skriv utan plan», «gjer bruk av eigne konfliktfylte livserfaringar» var blant råda eg ga meg sjølv. Sikkert gode råd. Dei blei i alle fall dyre, med tanke på kor mange timar eg kasta bort på å følgje dei utan å få noko publiserbart materiale ut av det.

Den vanskelege andreboka hjernen.

No har eg ein heilt annan plan.

Eg har faktisk ein plan.
Eit ganske ambisiøst prosjekt, akkurat slik Eirabu var. Eit heilt annleis prosjekt, sjølvsagt, men eg har gått bort frå ambisjonen om den tynne romanen bygd utelukkande på ting eg veit frå før.

Det føles deileg. Endeleg kjennes det som eg gjer det eg skal.Verdas høgaste einebolig i tre.

Så kvifor skriv eg ikkje noko?
Svar:
– Det er så vanskeleg.
– Eg må gjere veldig mykje meir research.
– Kvifor har eg ikkje ei heilt anna utdanning?
– Kvifor kan eg ikkje fleire språk!
– Dette prosjektet er alt for stort for meg, eg får det ikkje til!
– Eg kan ikkje plotte ferdig før eg veit mykje, mykje meir.
– Eg kan ikkje begynne å skrive før eg har plotta meir.
– Eg veit ikkje kva ende eg skal begynne, for det er så mykje av alt her.
– Det er så vanskeleg.

Ok.

 

Eg lyg.

Eg seier strengt til meg sjølv:
– Det er ingen som tvinger deg til noko som helst. Du kan skrive noko anna. Du kan gjere det enklare. Ingen der ute i verda forventer at du skal ha lese alle desse artiklane, lært deg desse språka, ingen i heile verda forventer at du skal kunne alt dette.

Eg lyg.

Det er nokon som tvingar meg, som forventer alt dette. Eg gjer.

Derfor får eg no tre Safari-kjeks og ein kopp kaffi, og permisjon frå eigne ambisjonar i ein time.
Eg skal ikkje lese fleire artiklar denne timen. Eg skal ikkje forvente noko som helst av meg sjølv. Eg skal berre skrive litt.

Gøym tenåringen på rommet, han Internett kjem på døra!

Aulaen på barneskulen var fullstappa. Foreldra til sjuandeklassingane sat på pinnestolar i tronge rekker og lytta. På scena sto ein ekspert på ungdom og internett og malte Fanden på veggen.

– De føler dykk kanskje sikre på at ungdommen ikkje gjer noko galt, når dei sit på rommet sitt. Men slik er det ikkje! Dei kan utføre kriminell og skadeleg mobbing med berre nokre tastetrykk.

Han kom med døme på nakenbilete frå gymgarderobane, spreidd til alle. Fryktelege episodar med utfrysing, audmjuking og latterleggjering. Bodskapet var klokkeklart: Internett er den nye arenaen for psykisk terror av skulekameratar.

– Og spel! Det finnes spel der ein får poeng for å drepe flest mogleg born på eit sjukehus, der blodet sprutar og grafikken er heilt realistisk! Foreldra anar ikkje kva som føregår, medan borna sit på rommet sitt og blir utlært i våpenbruk og brutalitet !

Det var mange ropeteikn. Døme på alt som kan gå galt. Horrible scenarier.

Til sist snakka han om kva me foreldre kunne gjere. Det einaste halmstrået me kunne gripe til i dette oseanet av blod, vald og kriminell mobbing var forbod og overvaking.

Me måtte nekte borna å bruke sosiale medier så lenge me kunne, og pc-en burde stå i stova. Me burde ha tilgong til alle passord, og gå inn på ungdommen sine datamaskinar og sjekke loggen. Me burde lese kva dei dreiv med på facebook, helst også dei private meldingane, for der kunne det vere mykje stygt.

Han fortalte korleis han sjølv hadde gripe drastisk inn i eigne borns liv på internett, og korleis ungane hans var blitt nekta mobiltelefonar i det lengste.

Til slutt kom ei oppmoding om å kople inn politiet, utekontakten, skulen og eventuelt barnevernet ved lovbrot.

Etterpå skulle me snakke saman, og ta nokre gruppeavgjerder som foreldre om nettopp dette. Forbod og overvaking. Her var det viktig å stå samla, for ungdommen var truga, liv og lov sto på spel.

Sant å seie er det lenge mellom kvar gong eg er så indignert på borna mine sine vegner. Det meste som blir sagt på møter og utviklingssamtaler er fornuftig og forståeleg. Borna blir tatt på alvor, dei blir spurt om deira oppleving av skulen, leksene og det sosiale.

Men her var det full kortslutning.

Barneoppseding er ei øving i urealistisk idealisme.

Borna lærer at dei alltid skal ete frukost, dei skal ete opp grønsakene sine, og snop får dei berre om laurdagen. Dei skal gjere lekser jamnt og trutt, og ikkje ende opp med skippartak og stress. Dei må legge seg til same tidspunkt kvar kveld, og dei skal vere høflege og takke for maten.

På skulane er det antimobbeprogram der dei lærer å vere merksame på om nokon er mykje aleine. Dei skal inkludere alle, og alle skal inviterast i bursdag. Når nokon seier ”stopp” skal dei slutte. Det gjeld ikkje berre leik, men også i prat. Dei skal vere snille mot kvarandre, alltid.

Me vaksne gjer dumme ting.

Vaksne har sjokolade i skuffen på jobb, og skulkar vanlege måltid for å slanke seg. Me forsyner oss ikkje med brokkoli om me ikkje likar det.
På kontorpultane våre hopar det seg opp med ting me utset til siste lit, og det hender faktisk me får purringar på ubetalte rekningar.
Me går ikkje til sengs når me skal, og sit og geispar i lunsjpausane.

Me legg ut bilete av borna våre saman med andre born, utan å spørje foreldra om det er greitt. Facebook har dei siste månadane vore full av glade, halvnakne born, utan at lovpålagt samtykke er innhenta frå føresette.
Me snakkar til og med skit om kvarandre. La oss berre vere ærlege, – baksnakking er ikkje eit spesifikt ungdomsproblem. Nokre nyttar både mobiltelefonar og internett til skitpreiken sin, også.

Ungane våre kjem til å gjere feil. Dei kjem til å bryte reglar dei ikkje visste om, og dei kjem til å bryte reglar dei veit om.

Til slutt kjem dei, dessverre og uunngåeleg, til å ende opp som oss.

Forbod og overvaking er maktbruk, og demonstrasjon av mistillit, manglande respekt for privatliv, og ein måte å fortelje born på at dersom dei vil ha noko for seg sjølve må dei snike seg til det bak vår rygg.

Slik eg ser det er Internett komme for å bli, og dei som fyller dei sosiale media med innhald er folk.

Ungane våre må lære korleis dei ter seg, og det lærer ein best ved å få prøve seg.

Eg har meir tru på samtalar enn overvaking. Eg trur på rettleiing framfor forbod.

Ein kan snakke med born om sosiale media. Fortelje at den same folkeskikken gjeld både på og utanfor Internett. Og me kan akseptere at i ein læreprosess vil alle gjere feil, dumme seg ut og bryte reglar dei enno ikkje har lært.

Sjølvsagt skal me regissere rammene for borna våre. Det er 13-års aldersgrense på Facebook, og det er 18-års aldersgrense på valdelege dataspel. Det er lurt å avgrense speletid, på same måte som det er lurt å legge seg om kvelden.

Men når ungane våre snublar i verda, og skriv noko stygt eller deler bilete dei ikkje skulle, skal me kontakte politiet og barnevernet? Eller skal me snakke alvorleg med dei, høyre kva som har skjedd, snakke om kva ein burde og bør gjere, og la dei rydde opp?

Internett er full av spanande informasjon og folk. Fakta om fjerne planetar, pumaens drektighetstid, soga om korleis Harald Blåtann regjerte, og videoar om korleis ein kan lage sufflé eller bygge ein lampe er berre tastetrykk unna. Det er ei fager verd der ute, og ungane våre bør heller lære kjeldekritikk og folkeskikk, enn å lære at me vaksne ikkje har trua på dei.

Teksten sto på trykk i Haugesunds avis 08.08.2014

Når er det ein skriv blitt dét manuset?

Eg har vore på årets kollektivferie (eller nerdeleir som borna kjærleg omtalar det), og der kom eg og Kroll til å prate om korleis eg skriv bøker versus korleis han lagar dataspel.krollochjag
No er kanskje eg og Kroll påfallande like inni knollen (i kontrast til kor påfallande ulike me er utanpå knollen). Men ein fin snakk blei det, og den fall saman med at eg har tenkt på akkurat dette ei tid. Når er det dette prosjektet? Når sluttar det å vere det manuset eg skreiv i fjor, og bestemte meg for å ikkje gå vidare med? Eller … når blir dei små tekstane som eg finn attende til her og der, og dei grunnleggande ideane som førte til det dårlege manuset (men ideen i born VAR god! Den VAR det!), og alle filane med research eller kva ein no skal kalle det … når blir det eit manus? Når blei det dette manuset, dette prosjektet? Er eg der no? Har eg vore der i to år? Eller har eg vore der i femten år, sidan det finnes tekst restar her som her minst så gamle? Tjue år gamle, kanskje, om eg tek med første utkast til den scena som kanskje blir med i kapittel to.

Det viktigaste når ein skriv, og når ein lagar spel, er å faktisk lage noko. Som spelutviklar er det deretter viktig å raskt finne ut av at noko er crap, og gjere noko anna. Det er ulikt skrivinga. For det er alltid mogleg å endre teksten, og det er betre å ha ein tekst og endre den, enn å starte på nytt med blanke ark kvar dag. Derfor utvikler det seg eit konglomerat inni datamaskinen, og på oppslagstavla, og inne i skallen, og på små lappar på nattbordet, og på sidene i dei ulike notatbøkene eg har i handvesker og ryggsekkar og koffertar.

Men når er dette konglomeratet eit prosjekt? Det er alltid eit prosjekt. Det har faen meg vore eit samanhengande prosjekt sidan nokon stakk nasen sin ned til meg minutta etter fødselen og hjernen min begynte «ooookei, other people, dette må eg finne ut av, forstå, interagere med, rekne ut, bruke til noko, gøyme meg for, få noko frå, elske, bli elska av, and all that jazz».
Ikkje det generelle prosjektet det er å skrive, altså. Det spesifikke prosjektet som ender opp med å vere noko andre gjenkjenner som eit prosjekt. Publisert og mellom to permar, fortrinnsvis.

Er eg der no?

For meg er ei ferdig bok som eit ferdig bilete andre kan sjå og forstå (usle kryp, tilbe mitt bilete, det er gjort synleg for dykk! – eller noko veldig mykje meir audmjukt, til dømes).
Prosessen liknar meir på at ein har alle desse puslespelbitane. I utgangspunktet kan kva som helst brikke passe inn, det krever berre at ein finn på ein haug med bitar mellom som gjer at dei passar. Men jo fleire bitar ein har valgt skal vere der, jo meir avgjer dei og dess mindre kan eg finne på. Og om det blir keisamt, vanskeleg eller forutsigbart med alt det som skal vere mellom, er det freistande å kaste eit par bitar (ikkje langt – ein kan kanskje bruke dei til ei anna forteljing).

Slik held eg på. Eg innbiller meg at det eg held på med heile tida nærmar seg å vere eit manus. Eg er framleis usikker på kva slags manus. Arbeidstittelen har endra seg nokre gonger dei siste åra (frå «Dukkehjem» til En vidunderlig uke til Hverdagsboka til Mor d atter II til Glasshus). Karakterane har endra navn og slekt og narrativ, men nokre av dei har halde på eit par personlegdomstrekk (og Liv Signe heiter visst Signe no, og er omlag 50% meir intelligent og har ein annan jobb og er gift med ein annan mann, og ingenting er likt faktisk, bortsett frå Signe).

Det skulle vere ein lettskriven, lettlest bok basert ting eg faktisk kan = ikkje så mykje research, og i alle fall ikkje fantasy.

Host.

Er eg der no?

Kanskje. Må berre skrive den først. Finne på alle dei andre brikkane. Men dei brikkane som ligg på bordet er i alle fall bra. Veldig bra. I den forstand at eg ikkje anar korleis eg skal få dei til å henge saman, og dermed er det ikkje forutsigbart eller keisamt.

Og kva var den lyden? Var det eit ekorn som smekka med tennene før det kraup opp etter askestamma?

Draumen om livet på landet som blei til fem høns

Stikkord

Eg kan like godt vere ærleg: Å bu på Leirvik er eit slags kompromiss. Eg skulle gjerne budd i ein by, helst i ein lettstelt leilighet med solvendt balkong, og alt som er fint med byar innan rekkevidde. Og så skulle eg gjerne budd på landet, på ein liten gard med sauer som held oss med kulturlandskap, ull og lammekjøt. Høns som gøymer seg i ripsbuskane og ikkje vil inn om kvelden. Stjernehimmel utan lysforureining, varm trappehelle lyse sommarmorgonar, nedtrakka sti i vintersnøen mellom vedskjul og baktrappa.

I staden bur me i eit stort 80-talshus med avgrensa hage. I ein velstelt villaveg nær sentrum, i ein tettstad som gjerne vil vere by i namnet, men ikkje i infrastruktur. Det er greit og praktisk. Det er økonomisk og fornuftig. Men framleis eit kompromiss.

Draumen om livet på landet spirer i kjøkenhagen.

No har den fått kyllingar.

Nyklekt

Nyklekt

To dagar gamle

To dagar gamle

Tre dagar gamle og litt tøffare i trynet

Tre dagar gamle og litt tøffare i trynet

Ute i hagen bygger me hønsehus. Dei skal få heile plenen, og litt buskar å rote med. Det kjem gjerde med nett over, hauken får ete nokon andre.

Husbygging

Husbygging

Det er til å bli lukkeleg av. Sjølv om den minste av dei ikkje går så godt, og i tillegg klarte å ensten drukne på 3 mm djupt drikkevatn. Og me veit enno ikkje om det blir hanar, heile gjengen, eller om me får dei første egga i august.

Og i kjellaren står 10 nye egg i rugemaskina.

Befrukta!

Åherregudåherregud du må konsentrere deg, mann! Kan ikkje tøyes og blunke og snuble no!

Åherregudåherregud du må konsentrere deg, mann! Kan ikkje tøyse og blunke og snuble no!

Sidan eg er heilt oppskjørta, må eg dele dagens store hending!

Det byrja veldig udramatisk på mandag, med at ektemannen kom inn døra med eit brett egg. Eit heilt vanleg kartongbrett, som han bar ned i kjellaren.

Først dagen etter kom det fram at egga var befrukta.

– om du ikkje vil ha høns, kan me berre ete egga, sa han.

Eg har vore gjennom alle kjenslene. Sjokk, sinne, fortviling, begeistring. Skulle eg servere blautkokte babyar til frukost? Må me skaffe rugemaskin og bygge hønsehus, må ein opp annakvar time om natta, blir det mykje bæsj, kan dei vere aleine heime som nyfødde, kva med sommarferien? Eg ville reservere meg mot heile problemstillinga. Det var ikkje aktuelt. Eg er for emosjonell, eg er for empatisk, eg ville menneskeleggjort dei stakkars fuglane, eg vurderer allereie å bygge basseng i kjellaren dersom sugemallen i akvariet blir for stor, liksom.

Men så såg eg dei.

No blir det kyllinger om 21 dagar.

Ti egg til ruging, og resten vil eg ikkje vite om, det er berre for vanskeleg. Har du sett noko så nusseleg?

Ludde, Ingolf, Anny, Gamle Jacobsen i tredje, Maud og alle dei andre.

Ludde, Ingolf, Anny, Gamle Jacobsen i tredje, Maud og alle dei andre.

Følg meg

Få nye innlegg levert til din innboks.

Bli med 92 andre følgere